فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 79

اصل تعیین

-1

اگر مکلّف تردید پیدا کند که آیا مأموربه«الف»به صورت معین بر او واجب است یا در انجام دادن مأموربه«الف»و«ب»و یا«الف»و«ب»و«ج»مخیر است؛عقل حکم می کند که مأموربه«الف»را انجام دهد زیرا این گزینه هم در طرف محتمل التّعیین هست و هم در طرف محتمل التّخییر.یعنی با انجام دادن مأموربه«الف»اطمینان پیدا می کند که به وظیفه عمل نموده ولی در صورت امتثال گزینه«ب»یا«ج»،آن مورد محتمل التّعیین را رها کرده است.اصولیین این حکم عقلی را«قاعده تعیین»یا«اصل تعیین»نامیده اند.اصل تعیین ممکن است در یک مسئلۀ فرعی جاری شود و ممکن است در مسئله ای اصولی.مثلاً کسی مردّد شود که کفارۀ افطار عمدی روزۀ واجب،دو ماه روزه گرفتن است یا مخیر است بین دو ماه روزه گرفتن و اطعام شصت نفر مسکین؟یا این که مجتهد شک کند که آیا در صورت تعارض خبر عادل با خبر ثقه،خبر عادل معتبر است یا او مخیر است در عمل به خبر عادل و یا خبر ثقه؟بر اساس اصل تعیین،در مثال اوّل روزه دو ماه به صورت معین واجب است و در مثال دوّم،عمل نمودن به خبر عادل.

اصل تنزیلی

اگر اصلی که برای بیان وظیفۀ شخص جاهل به واقع جعل شده،نظر به واقع داشته باشد و در مقام جعل احکام مماثل با واقع باشد،آن را«اصل تنزیلی»یا«اصل محرز»می گویند مانند«اصل صحّت»و«قاعدۀ فراغ و تجاوز».

اصل ثبات

-2

اگر از یک لفظ معنایی متبادر باشد ولی شک کنیم که موضوع له اصلی این لفظ و آن چیزی که در ابتدا نیز از لفظ متبادر بوده همین معنای متبادر فعلی است،یا این که معنای متبادر اوّلیۀ لفظ یک معنای دیگر بوده و به مرور زمان آن معنی فراموش شده و معنای دوّم متبادر