فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 80

گردیده است،یک اصل عقلایی به نام«اصل ثبات در لغت»وجود دارد که می گوید:همین معنای متبادر فعلی،معنای متبادر اوّلیۀ لفظ است.یعنی آن چه را که فعلاً به آن یقین داریم،به عقب بر می گردانیم و استمرار می دهیم تا شک نسبت به گذشته را نیز پوشش دهد.اصل ثبات را«استصحاب قهقرایی»نیز می گویند.گروهی از علما معتقدند که استصحاب قهقرایی فقط در موارد مشابه که مربوط به لغت است معتبر می باشد.

اصل حسّ

-1

اعتبار خبر ثقه و بینه(شهادت دادن)مشروط به این است که خبر یا شهادت مبتنی بر یکی از ادراک های حسّی باشد.اگر خبر یا شهادت ناشی از حدس باشد،فقط می تواند برای مجتهد و مقلّدین او معتبر باشد زیرا خبر حدسی،اجتهاد و اعمال نظر است.مثلاً اگر کسی از مردن زید خبر دهد،در صورتی خبر او حسّی خواهد بود که خودش دیده باشد یا از کسی که دیده است شنیده باشد.اما اگر صدای گریه از منزل زید بشنود و گمان کند که زید مرده است و این صدای گریه برای مردن اوست و سپس بگوید زید مرده است؛خبر او حدسی خواهد بود.اکنون اگر خبری به ما رسید و شک کردیم که این خبر حدسی است یا حسّی؛بنای عقلا بر حسی بودن آن خبر است و به شک در حدسی بودن آن اعتنا نمی کنند.این بنای مورد اعتماد و عمل عقلا را«اصل حسّ»می نامند.اجرای این اصل سه شرط دارد:1.هیچ قرینه ای بر حدسی بودن خبر وجود نداشته باشد.مثلاً اگر یک منجّم خبر دهد که هلال در فلان ساعت و دقیقه و ثانیه متولد شد،اصل حسّ جاری نمی شود زیرا به دست آوردن مضمون این خبر از راه های حسّی ممکن نیست.اما اگر خبر دهد که امروز اوّل ماه قمری است،می توان اصل حسّ را جاری کرد چرا که احتمال دارد خبر او حسّی باشد.2.مضمون خبر چیزی باشد که تحصیل آن از راه حسّ ممکن باشد.3.خبر دهنده امکان و شأنیت خبر حسّی دادن را داشته باشد.پس اگر کسی در مکانی حبس شده باشد به گونه ای که امکان ارتباط با بیرون را ندارد و در عین حال خبر دهد که امروز اوّل ماه قمری است،خبر او حدسی خواهد بود و اصل حسّ در چنین فرضی جاری نمی شود.