فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 85

کنی. (1)2.امیر المؤمنین علی علیه السلام می فرمایند:اعتنا نمی کنم که آیا بول به من اصابت کرد یا آب،مادامی که علم پیدا نکنم. (2)البتّه دلیل عمده در قاعده طهارت،حدیث اوّل است.

-قاعده طهارت در احکام:آن چه مورد اتّفاق همۀ علمای اصولی و اخباری است،جریان این قاعده در موضوعات است. (3)مانند شک در کافر و نجس بودن یا مسلمان و پاک بودن انسانی که از حال او اطلاع نداریم؛و یا شک در تغییر یکی از اوصاف سه گانه آب،و یا شک در نجس شدن لباس و موارد فراوان دیگر،که در تمام آنها اصل طهارت جاری می شود.ولی اگر شک ناشی از شبهۀ حکمیه باشد مثل این که حیوانی از آمیزش دو حیوان پاک و نجس متولّد شود و شبیه به هیچ کدام از حیوانات موجود نباشد و چون شبیهی ندارد تا حکم آن مشابه را بر او مترتّب کنیم،شک کنیم در پاک یا نجس بودن آن،در این گونه موارد که شک ناشی از شبهۀ حکمیه است،در جریان و عدم جریان اصل طهارت اختلاف است؛مشهور،عدم جریان اصل طهارت در شبهات حکمیه است.

اصل ظهور

«اصل ظهور»یکی از اصول لفظی است و مورد جریان آن در جایی است که کمله یا کلامی را که گوینده گفته،در معنایی ظهور داشته باشد ولی ما احتمال می دهیم گوینده آن را در معنای دیگری به کار برده باشد؛البتّه احتمال ما ضعیف است و بدون دلیل.توضیح:ظاهر در مقابل نصّ و اجمال است.«نصّ»آن عبارتی است که معنای آن کاملاً معلوم و روشن است و هیچ احتمال معنای دیگری در آن نیست.«ظاهر»آن عبارتی است که معنای آن معلوم است ولی در عین حال،احتمال معنای دیگر هم وجود دارد،اگر چه آن احتمال ضعیف است.«مجمل»عبارتی است که معنای آن مردّد بین دو یا چند معنی باشد و ندانیم گوینده کدام یک از آن معانی را اراده کرده است.بر این اساس،اگر عبارت گوینده از قسم

1- (1) .عن ابی عبدالله علیه السلام قال:کلّ شییء نظیف حتّی تعلم انّه قذر،فاذا علمت فقد قذر،و مالم تعلم فلیس علیک.الوسائل:2/ابواب النّجاسات،باب 37،حدیث 4.
2- (2) .عن علی علیه السلام قال:ما أبالی ابول أصابنی او ماء،إذا لم أعلم.همان:حدیث 5.
3- (3) .الحدائق النّاضره:135/1-134.