فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 86

دوّم(ظاهر)بود،اصل ظهور را جاری کرده،کلام گوینده را بر همان معنای ظاهر حمل می کنیم و به احتمال خلاف توجّه نمی کنیم.اصل ظهور هم برای گوینده حجّت است و هم برای شنونده.اصولیین معتقدند که سایر اصول لفظی مانند«اصل حقیقت»،«اصل اطلاق»،«اصل عموم»و...نیز به همین اصل ظهور برمی گردند. (1)

اصل عدم

اشاره

امام باقر علیه السلام می فرمایند:«کان الله عزّوجلّ و لاشیءَ غیره». (2)یعنی خداوند بود و هیچ چیز،غیر از او نبود.معنی این جمله این است که غیر از خداوند،هر چیزی ابتدا نبوده و بعد وجود پیدا کرده است.بنابراین؛اصل،عدم هر چیزی است تا وقتی که وجود آن ثابت شود.بر اساس این اصل هر گاه در وجود فعلی امری تردید کنیم،حکم به عدم آن می کنیم.به همین دلیل هر گاه کسی ادّعایی بکند و طرف دیگر انکار کند،قول منکر مقدّم است و پذیرفته مگر این که مدّعی،ادّعای خود را ثابت کند.

-اصل عدم و استصحاب عدمی:اصل عدم با استصحاب عدمی در نتیجه یکسان است،ولی دلیل حجیت اصل عدم،عقلی و دلیل اعتبار استصحاب،شرعی است.

-اصل عدم و اصل برائت:اصل عدم در تکالیف و موضوعات جاری است،ولی اصل برائت در تکالیف.به عنوان«اصاله البرائه»رجوع شود.

اصل عدم استخدام

-3

ممکن است متکلّم در کلام خود از یک کلمه معنایی را اراده کند و از ضمیری که به آن بر می گردد معنای دیگری را.چنین کاری را«استخدام»می گویند.مردم معمولاً در مکالمات خود چنین کاری را انجام نمی دهند و به عبارت دیگر:اصل در مکالمات مردم،عدم استخدام است.این اصل یکی از اصول عقلایی است که مردم در زندگی خود بر اساس آن با یکدیگر برخورد می کنند و مورد اعتبار و اعتماد عقلا است.اکنون

1- (1) .اصول الفقه مظفّر:30/1.
2- (2) .اصول کافی:144/1،حدیث 2.
3- (3) .الکفایه:362/1؛فوائد الاصول:551/2؛مناهج الوصول:291/2؛تهذیب الاصول سبزواری:140/1؛علم اصول الفقه:184؛مطارح الانظار:207؛المستصفی:84/2.