فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 90

که مرجع همۀ اصول لفظی،اصل ظهور است. (1)مرحوم مظفّر رحمه الله پس از نقل مختار این دو بزرگوار می گوید:اصلاً دو یا چند اصل وجود ندارد تا بگوییم کدام یک به دیگری بر می گردد؛نزد عقلا،یک اصل بیش نیست؛اصل ظهور. (2)

اصل عدم نقل

«اصل عدم نقل»از اصول لفظی است و در جایی به کار می رود که می دانیم لفظی برای معنایی وضع شده،اما احتمال می دهیم آن لفظ به معنای دیگری انتقال پیدا کرده باشد.با اجرای این اصل،احتمال انتقال منتفی خواهد بود.

اصل عقلی

«اصل عقلی»در مقابل«اصل شرعی»قرار دارد و عبارت است از هر حکم ظاهری که عقل و بنای عقلا آن را معتبر دانسته باشد.مانند برائت عقلی،تخییر،احتیاط عقلی و اصول لفظی.

اصل عملی

-3

«اصل عملی»عبارت است از دلیلی که وظیفۀ فعلی مکلّف را در جایی که حکم واقعی مشکوک بوده و دلیلی بر آن وجود نداشته باشد و یا مکلّف به آن دست نیافته باشد تعیین می کند.اصل عملی ناظر به واقع نیست و فقط برای رفع حیرت و سرگردانی مکلّف در مقام عمل است.اصولیین،اصل عملی را«قاعدۀ اصولی»و«دلیل فقاهتی»نیز می نامند (4)در مقابل«دلیل اجتهادی»یعنی کتاب،سنّت،اجماع و عقل.توضیح:هر مسلمانی اجمالاً می داند که خداوند احکام الزام آوری را برای

1- (1) .الکفایه:58/2.
2- (2) .اصول الفقه:151/2.
3- (3) .الرّسائل:190؛الکفایه:165/2؛فوائد الاصول:325/3؛نهایه الافکار:195/3؛اصول الفقه مظفّر:267/2؛مصباح الاصول:246/2؛تهذیب الاصول سبزواری:159/2؛اصطلاحات الاصول:56؛المعجم الاصولی:260/1.
4- (4) .اصول الفقه مظفّر:269/2.