فرهنگ اصطلاحات اصول صفحه 99

آن قواعدی که ممکن است در طریق استنباط احکام واقع شوند،یا در مقام عمل منتهی به احکام شوند،شناخته می شوند (1).مرحوم مظفر رحمه الله می گوید:علم اصول فقه،علمی است که در آن از قواعدی بحث می شود که نتیجه آنها در طریق استنباط حکم شرعی قرار می گیرد. (2)مثلاً وجوب نماز از آیه شریفه 72 سورۀ انعام وَ أَن أَقِیمُوا الصَّلاهَ و آیه 103 سورۀ نساء إِنَّ الصَّلاهَ کانَت عَلَی المُؤمِنِینَ کِتاباً مَوقُوتاً استفاده می شود.ولی دلالت آیه اوّل بر ظهور صیغه امر(اقیموا)در وجوب،و حجیت ظاهر قرآن و صحّت استدلال به ظاهر قرآن متوقّف است.این ظهور و حجیت آن و صحّت استدلال،در علم اصول فقه ثابت می شود.

-موضوع اصول فقه:موضوع هر علم،چیزی است که در آن علم از عوارض ذاتی آن بحث می شود مانند شکل و عدد که موضوع علم ریاضی هستند؛یا بدن انسان از حیث صحّت و مرض که موضوع علم طبّ است.در تعیین موضوع علم اصول اختلاف است؛در حالی که برخی موضوع علم اصول را نفس ادلّه چهارگانه یعنی کتاب،سنّت،اجماع و عقل می دانند و برخی دیگر این چهار منبع را به اعتبار این که دلیل اند و به وصف دلیلیت موضوع علم اصول می دانند و به عبارت دیگر:موضوع را ادلّه می دانند و معتقدند که ادلّه منحصر در همین چهار مورد است،گروه دیگر مانند مرحوم مظفر رحمه الله معتقدند که علم اصول موضوع خاصی ندارد،بلکه هر چیزی که در طریق استنباط حکم شرعی قرار گیرد موضوع علم اصول است.ایشان معتقد است:لازم نیست ما ملتزم شویم که هر علمی باید موضوع مشخّصی داشته باشد. (3)مرحوم شهید صدر رحمه الله معتقد است که موضوع علم اصول عناصر مشترکی است که در طریق استنباط عملی قرار دارند. (4)

-فایده علم اصول:از آن چه گفته شد معلوم می شود که فایده علم اصول،یاری جستن جهت استنباط احکام از ادلّه آنها است.

1- (1) .الکفایه:9/1.
2- (2) .اصول الفقه مظفّر:5/1.
3- (3) .اصول الفقه مظفّر:6/1.
4- (4) .المعالم الجدیده:13.