سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 105

بیان اشکال اول در قالب دور

به عبارت دیگر، اینجا تقریبا شبه دوری در کلام ایشان پیدا می شود. زیرا شما می خواهید وضع این ده مسألۀ مشکوکه را از راه جامع بین محمولات مسائل علم کشف کنید، پس در حقیقت، اول باید جامع بین محمولات روشن شود و معیار تمایز در اختیار قرار بگیرد، بعد وضع این ده مسألۀ مشکوکه روشن شود. پس روشن شدن وضع این ده مسألۀ مشکوکه، متوقف است بر بدست آوردن جامع بین محمولات تمام مسائل علم نحو، درحالی که عکسش هم هست، اگر شما بخواهید جامع بین محمولات تمام مسائل علم نحو را بدست بیاورید، متوقف بر روشن شدن وضع این ده تا مسأله است. زیرا اگر این ده تا مسأله جزو مسائل باشد، باید جامع بین هزار و ده تا درست کنید و اگر نباشد، جامع بین هزارتا درست کنید.

پس روشن شدن وضع این ده تا مسأله متوقف بر جامع بین محمولات مسائل صددرصد علم نحو است، درحالی که جامع بین محمولات صددرصد مسائل هم توقف دارد بر روشن شدن وضع این ده تا مسأله، والاّ اگر وضع این ده تا برای شما روشن نشود و شما بیائید یک جامع بین هزارتا درست کنید، اگر از شما سؤال کردند که آیا این جامع بین هزارتا، تمام مسائل علم نحو را زیر پوشش قرار داده یا نه؟ شما چه جوابی می دهید؟

توسعۀ اشکال بر سخن مشهور

همین اشکال که به مرحوم آقای بروجردی وارد است، به مشهور هم وارد است، چرا؟ روی همان معنای معروفی که از کلام مشهور کردیم، مشهور از یک طرف می گوید که تمایز علوم به تمایز موضوعات است که مقصودش از موضوعات همان موضوع علم بود، از طرف دیگر می پرسیم که موضوع علم با موضوعات مسائل چه ارتباط و نسبتی دارد؟ همانطوری که مرحوم آخوند(ره) در همین سطور اولیۀ کفایه فرمودند، جواب می دهند که موضوع علم، جامع بین موضوعات مسائل علم است و نسبتش کلی و مصادیق و طبیعی و افراد است، اما همۀ مصادیق و موضوعات مسائل را شامل می شود. اینجا همین سؤال را از مشهور می کنیم که این موضوعی را که شما درست کردید، این جامع بین موضوعات مسائلی را که درست کردید و اسمش را موضوع علم گذاشتید، آیا همۀ مسائل موضوعات علم را در نظر گرفتید یا نوددرصدش را در نظر گرفتید؟ اینها مجبورند که در مقام جواب بگویند که تمامی موضوعات مسائل را ملاحظه کردیم و جامعی بین موضوعات مسائل قرار دادیم که اسمش را موضوع علم گذاشتیم و تمایز علوم را هم به تمایز همین موضوع مطرح می کنیم.

می گوئیم: شما تمایز را برای چه می خواهید؟ تمایز را برای استکشاف حال مسائل مشکوکه لازم دارید، می خواهید بدست بیاورید که این ده تا مسألۀ مشکوکه آیا داخل در مسائل علم نحو هست یا نیست، برای این لازم دارید، شما که جامع بین موضوعات مسائل درست کردید، آیا