سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 111

صنفی شما دسترسی به او پیدا کردید، پس الان که می خواهید جامع بین این صدتا را از آن استفاده کنید، اگر کسی از شما سؤال کرد که این جامع بین صدتا نوعی أم صنفی؟ شما در جواب لنگ می مانید، نمی توانید بگوئید نوعی است یا صنفی و مادامی که وضع این مسائل مشکوکه روشن نشود، شما نمی توانید بدست بیاورید که این جامع نوعی أم صنفی. اگر مشخص شد که اینها جزو مسائل علم نحو است، ممکن است اینجا دو صنف باشد، یک صنف آن جامع بین صدتا مسأله است، یک صنف هم این ده تا مسأله و اگر این ده تا مسأله خارج باشد، آن جامع بین صدتا به عنوان جامع نوعی مطرح است.

در شرائطی که وضع مسائل مشکوکه برای شما مشخص نشده، از شما می پرسیم: معیار شما برای تمایز چیست؟ می گوئید جامع، می گوئیم کدام جامع؟ می گوئید جامع نوعی، می گوئیم نوعیت این جامع را شما از کجا بدست آوردید؟ تا وضع این مسائل مشخص نشود، شما نمی توانید عنوان جامع نوعی را مشخص کنید، پس صرف کلمۀ جامع، مطلب را حل نمی کند، جامع باید به عنوان جامع نوعی مطرح بشود و جامع نوعی را هم نمی توان با وجود شک در بعضی از مسائل به دست آورد.

طرح یک شبهه و پاسخ آن

اینجا یک نکته ای است که یک فرقی بین اینجا و موارد دیگر است که گاهی همین ایجاد شبهه در ذهن بعضی از آقایان کرده است که در موارد دیگر قلّت و کثرت افراد نقشی در مسأله ندارد، یعنی انسان به عنوان یک جامع نوعی مطرح است، می خواهد این انسان ده میلیون فرد داشته باشد یا هزار میلیون فرد داشته باشد، قلّت و کثرت افراد در جامع نوعی ایجاد فرق نمی کند، برای این که ما به دست آوردیم که نوع انسان مرکب از جنسی است به نام حیوان و فصلی است به نام ناطق، این جامع نوعی مشخص، فرقی هم نمی کند که افراد قلیل باشند یا کثیر، اما در ما نحن فیه مسأله اینطور نیست، در ما نحن فیه ما دنبال جامع هستیم، یعنی ما جامع را بدست نیاوردیم، اگر یک کسی پیدا می شد و می گفت علم نحو هزار مسأله بیشتر ندارد، یک مخبر صادق واقع بینی می گفت که نحو همین هزارتا مسأله است و لیس الاّ، بین این هزارتا مسأله چه از نظر محمولات، بنابر فرمایش آقای بروجردی و چه از نظر موضوعات، بنابر نظریۀ مشهور، جامع درست می کردیم، بعد هم از این جامع به عنوان حیوان ناطق از آن استفاده می کردیم، اما فرض این است که ما در تشخیص جامع گرفتاریم، ما نمی دانیم که جامع چیست، اگر این ده تا مسألۀ مشکوکه جزو علم باشد، یک جامع دیگری بین صد و ده مسأله وجود دارد، اگر این ده تا مسأله نباشد، یک جامع غیر از این جامع بین صدتا مسأله وجود دارد، اشکال در تشخیص جامع است که ما این جامع را چطوری بدست بیاوریم؟

در مسأله انسان، جامع مشخص است و قلّت و کثرت افراد هم در جامعیت انسان و در نوعیّت آن