سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 129

وحدت را قائل بودید. اگر موضوع واحد است، چرا عنوان واحد را در موضوع علم اصول ذکر نکردید و عنوانی که ظهور و صراحت در تعدد دارد، عنوان موضوع قرار دادید؟

اشکال صاحب فصول بر مشهور

کلام صاحب فصول(علیه الرحمه) ناظر است بیشتر به کلام مرحوم محقق قمی و در کتاب فصول اصولا بیشتر توجه به کلمات مرحوم محقق قمی و اشکالات بر کلام مرحوم محقق قمی است. ایشان به مشهور و صاحب قوانین که در یک خط اند، اعتراض کرده است: شما که موضوع را عبارت از ادلۀ اربعه بوصف کونها ادله و مع حفظ کونها ادله قرار می دهید، از شما سؤال می کنیم: چرا شما می گویید که آیا ظاهر کتاب حجیت دارد یا ندارد؟ یک بحث مهمی که شما در علم اصول مطرح کردید، مسأله ظاهر الکتاب است، اگر ظاهر الکتاب موضوع علم اصول هست و یکی از مصادیق موضوع علم اصول است، موضوع علم اصول که الکتاب نیست، موضوع علم اصول کتاب بوصف کونه حجتا است، آن وقت دربارۀ«کتاب بوصف کونه حجه» می شود بحث کرد که آیا حجیت دارد یا ندارد؟ ذات کتاب را باید مورد بحث قرار داد که ظاهر الکتاب هل هو حجه ام لا؟ آیا این مسأله اصولیه هست یا نه؟

خلاصه این که: یا باید ملتزم شوید که این«لیست مسأله اصولیه» یا اگر ملتزم شوید که مسألۀ اصولیه است، در موضوعش عنوان حجیت اخذ نشده. همینطور در باب اجماع همه مباحث اجماع روی این دور می زد که«الاجماع هل هو حجه ام لا» این اجماع در موضوع علم اصول هست یا نه؟ یکی از ادله اربعه، اجماع است. می گوییم: کدام اجماع؟ می گویید: اجماع بوصف کونه دلیلا، دربارۀ اجماع بوصف کونه دلیلا که نمی شود بحث کرد که هل هو دلیل ام لا؟» این ضروریه به شرط محمول است. اگر قید حجیت در موضوع اخذ شده باشد، معنا ندارد که بگوییم: «الاجماع الذی هو حجه، هل یکون حجه ام لا؟» با این که یک بحث مهمی از اصول را همین مسائل اجماع تشکیل می دهد.

همینطور در باب خبر واحد که یک بحث مهم علم اصول است و در فقه ثمره بسیار چشمگیری دارد، مسأله بحث حجیّت خبر واحد است. در بحث حجیت خبر واحد می گویید که«خبر الواحد هل هو حجه ام لا؟» می پرسیم: این خبر واحد کدام یک از ادله اربعه است؟ می گویید: سنت است. می گوییم:

سنت تنها که موضوع نیست، سنت بوصف کونها دلیلا است، پس باید در باب خبر واحد هم مسأله را اینطوری مطرح کنیم که«خبر الواحد الذی هو حجه، هل یکون حجه ام لا؟» آیا می شود در باب خبر واحد که بحث مهم اصولی است، بگوییم: «خبر الواحد الذی هو حجه، هل یکون حجه أم لا»؟

پاسخ صاحب فصول از اشکال خودش

تنها راه حل اشکال این است که این وصف«کونها حجه» را از موضوع علم اصول برداریم،