سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 131

حجیت خبر واحد با این که از مسائل مهم علم اصول است، «لا یبحث عن شیء من الادله الاربعه.»

علاوه بر آن، در باب تعادل و ترجیح که بحث می کنید از دو روایت متعارض، پس از تبیین معنای تعارض، می گویید: اگر یکی ترجیح داشته باشد، باید ذوالترجیح اخذ شود، اگر ترجیحی در کار نبود و تماثل بود، قاعده اقتضای تساقط می کند، اما اخبار علاجیه حکم به تخییر می کنند؛ موضوع بحث در کتاب تعادل و ترجیح روایتان متعارضتان است، این روایتان متعارضتان جزء کتاب است یا جزء سنت محکیّه است یا جزء عقل است یا جزء اجماع است یا این که بحث تعادل و ترجیح اصلا به بحث اصول ارتباط ندارد؟ اصلا این بحث را باید از دایره مسائل علم اصول خارج کنیم.

پس مرحوم آخوند(ره) به صاحب فصول می فرماید: اگر مقصود شما از سنت، سنت محکیه باشد، التزام به این که موضوع علم اصول ذوات ادله اربعه است، نمی تواند حل اشکال کند. برای این که در باب خبر واحد این گرفتاری هست و در باب تعادل و ترجیح که موضوعش روایتان متعارضتان است، این گرفتاری هست.

مرحوم شیخ انصاری(ره) با این که قبل از مرحوم آقای آخوند(ره) و استاد ایشان است، ولو این که تلّمذ مرحوم آقای آخوند(ره) پیش شیخ انصاری(ره) در یک مدت قلیلی بود، شاید یکی دو سال بیشتر نبود، ولی شیخ انصاری(ره) به عنوان استاد آخوند(ره) مطرح است، لذا می بینید در کفایه هم هروقت مرحوم آخوند(ره) از شیخ بزرگ انصاری(ره) تعبیر کند، به شیخنا العلامه تعبیر می کند، یعنی استاد ما، ولی شیخ انصاری(ره) متأخر از صاحب فصول است، در حقیقت بین صاحب فصول و بین مرحوم آخوند(ره) از نظر زمان فاصله واقع شده است، ایشان در بحث حجیّت خبر واحد در کتاب رسایل، یک توجیهی از کلام صاحب فصول کرده است که اگر آن توجیه صحیح باشد، این اشکال مرحوم آخوند(ره) به صاحب فصول وارد نیست.

توجیه شیخ بر نظریۀ صاحب فصول

شیخ می فرماید: در بحث حجیت خبر واحد همین طوری که در کتابها عنوان شده است، مسأله را اینجوری طرح نمی کنیم که«خبر الواحد حجه ام لا، خبر العادل حجه ام لا؟» اگر اینجوری طرح کنیم، (کأنّ اشکال مرحوم آخوند(ره) در ذهن مرحوم شیخ بوده است) این اشکال بر صاحب فصول وارد است، اما طرح مسأله در باب حجیت خبر واحد را به این صورت می کنیم: موضوعش را خود سنت قرار می دهیم، همان سنت محکیه، قول الامام، فعل الامام قرار می دهیم که یکی از ادله اربعه است و در باب خبر واحد نمی گوییم: روایت زراره حجه ام لا؟ می گوییم قول الامام(علیه السلام) این موضوع«هل یثبت بخبر زراره ام لا یثبت؟» فرمایش امام آیا به نقل و حکایت زراره ثابت می شود یا نمی شود؟ اگر طرح مسأله اینطوری بود، بحث از ادله اربعه است. برای این که موضوعش قول الامام است و قول الامام سنت محکیه است. می گوییم: قول الامام الصادق(علیه السلام) هل یثبت بخبر زراره ام لا یثبت به؟».