سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 140

درس بیست ویکم

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلاه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

نظریۀ مرحوم آقای بروجردی پیرامون موضوع علم اصول

اشاره

مرحوم آقای بروجردی روی آن مبنای کلی که در رابطۀ با کلی موضوع هر علمی داشتند(که نظریۀ ایشان را مفصلا عرض کردیم، با قطع نظر از اشکالاتی که بر کلام ایشان وارد بود) می فرمودند:

موضوع هر علمی عبارت است از جامع بین محمولات مسائل آن علم. محمولات را باید در نظر بگیریم و یک جامعی بین محمولات درست کنیم. وقتی که به مسائل علم اصول برخورد می کنیم، به حسب ظاهر می بینیم کثیری از محمولاتش(البته این بیان با قدری توضیح از ماست) «حجه ام لا»؟ در بحث حجیت خبر واحد که مسألۀ مهمی از مسائل علم اصول است، بحث می کنیم که«خبر الواحد هل هو حجه ام لا؟» پس محمول ما در این مسأله، خود عنوان حجه است، آن کسی هم که قائل به حجیت نیست، می گوید: «لیس بحجه»، آنکه«لیس بحجه» می گوید، خبر واحد را از دائرۀ«الحجه فی الفقه» خارج می داند، اما آنکه حجیت برایش قایل است، آن را داخل در مصادیق حجت می داند.

به عبارت روشنتر: نفی و اثبات فرق نمی کند، کسی«حجه» بگوید یا«لیس بحجه» بگوید یا مثلا در بحث حجیت ظواهر کتاب، می گوئیم: «ظاهر الکتاب حجه ام لا؟» اصولی قائل به حجیت ظواهر کتاب است، اخباری قائل به عدم حجیت ظواهر کتاب است. در باب استصحاب می گوئیم:

«الاستصحاب هل هو حجه مطلقا او فی بعض الموارد او لیس بحجه اصلا؟».