سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 162

بارۀ حجیت امارات مثل خبر واحد و امثال خبر واحد از امارات شرعیه می گویند: وقتی زراره وجوب نماز جمعه را از امام صادق(علیه السلام) نقل می کند، و من و شما هم محضر امام صادق(علیه السلام) را درک نکردیم، من و شما با زراره مواجه هستیم، زراره به عنوان راوی ثقه و عادل نقل می کند که امام صادق (علیه السلام) فرمود: «صلاه الجمعه واجبه» شارع قول زراره را معتبر کرد، معنای حجیت شرعیه این است که شارع برطبق روایت زراره یک حکم ظاهری وجوبی روی نماز جمعه جعل می کند، ولو این که نماز جمعه به حسب واقع هیچ وجوبی نداشته باشد و خدای نکرده زراره در نقلش به حسب واقع، کاذب باشد، اما چون راوی ثقه و عادل است و شارع اعتبار کرده است قول عادل را، معنای اعتبار قول عادل این است که شارع می گوید: اذا روی زراره وجوب نماز جمعه را، من ایجاب می کنم نماز جمعه را به حکم ظاهری، می خواهد به حسب واقع، نماز جمعه وجوب داشته باشد یا وجوب نداشته باشد.

لذا روی کلمۀ استنباط که در تعریف مشهور اخذ شده بود، می گفتیم این استنباط اعم از استنباط حکم واقعی و استنباط حکم ظاهری است، استنباط حکم ظاهری را در رابطۀ با امارات شرعیه ذکر می کردیم. لذا وقتی که زراره وجوب نماز جمعه را روایت کرد، روی حرف مشهور انسان می تواند قسم بخورد که و الله نماز جمعه واجب است، ولو به وجوب ظاهری چه به حسب واقع وجوب داشته باشد یا نداشته باشد.

پس یک نظر در رابطۀ با حجیت امارات شرعیه این است که معنای حجیت، انشاء حکم مماثل با مفاد این حجت شرعیه است، منتها این حکم، حکم ظاهری است، نه حکم واقعی.

نظر مرحوم آخوند(ره) پیرامون حجیت امارات

اشاره

ایشان در خیلی از موارد در کفایه روی این تکیه می کنند، می فرمایند: شما این کلمه حجت را هم در مورد قطع استعمال می کنید و می گویید که«القطع حجه» و هم در مورد خبر واحدی که شارع معتبر کرده است، استعمال می کنید و می گویید که«خبر الواحد حجه»، منتها یک فرقی بینشان هست که«القطع حجه عقلا و خبر الواحد حجه شرعا» یعنی حاکم به حجیت در این دو فرق می کند، در رابطۀ با قطع، حاکم به حجیت عقل است و اصلا«لا تناله ید الجعل اثباتا او نفیا»، اما در رابطه با خبر واحد، حاکم به حجیت شرع است. اما بحث این است که این حجه که در هردو استعمال به کار می بریم، دو معنا ندارد. «القطع حجه» با«خبر الواحد حجه» دو معنا ندارد. همانطوری که شما در باب قطع، مسأله حجیت را پیاده می کنید، منتها در ناحیه عقل، در باب خبر واحد هم همان حجیت پیاده می شود، منتها از ناحیه شرع. معنای حجیت قطع چیست؟ این که شما می گویید: «القطع حجه» آیا حجیّت در باب قطع، غیر از منجزیت و معذریت است؟ یعنی اگر شما قاطع شدید به وجوب نماز جمعه، معنای این که می گوییم«القطع حجه» این است که اگر به حسب واقع، حکم نماز جمعه وجوب باشد، همان وجوب واقعی گریبان شما را می گیرد و تنجز پیدا می کند و اگر نماز جمعه به