سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 165

درس بیست و پنجم

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلاه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

بر تعریف مرحوم آخوند(ره) اشکالاتی وارد بود، متاخرین از اجلاّی تلامذۀ ایشان تعریفات دیگری برای علم اصول ذکر کرده اند که به نظر خودشان این تعریفات خالی از اشکال است.

تعریف مرحوم نایینی بر علم اصول

اشاره

علم اصول عبارت است از علم به کبریاتی که اگر صغریات آنها انضمام به آن کبریات پیدا بکند، یک حکم الهی کلّی را استنتاج می کنیم. علم به کبریاتی که اگر صغریات آن کبریات، منضمّ به آنها شود و قیاسی تشکیل پیدا کند، نتیجه ای که از تشکیل این صغری و کبری می گیریم، این است که یک حکم الهی کلّی به دست می آوریم.

نقدهای سه گانۀ تعریف پیشگفته

نباید کلمۀ علم را در تعریف علم اصول یا سایر علوم به کار ببریم. اگر گفتند: علم نحو را تعریف بکنید، ما نباید بگوییم: علم نحو علم به مسائل علم نحو است، علم نحو همان مجموعۀ مسائل علم نحو است چه کسی عالم به آنها باشد یا عالم به آنها نباشد. درست است که این علوم، علوم اعتباری است، اما معنای اعتباری بودن که پوچ بودن نیست، اگر خدای نکرده این علوم پوچ است، پس چرا ما