سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 169

جامع ندارد که حقا هم جامع ندارد، آن وقت شما باید ملتزم به تعدّد عرض در رابطه با علم اصول شوید، مگر این که ایشان بگویند: مانعی ندارد که ما ملتزم به تعدّد عرض بشویم.

نقد امام راحل«ره» بر تعریف محقق عراقی(ره)

سیدنا الاستاذ الاعظم الامام(دام ظله) دو اشکال به حرف ایشان دارد:

1 - در تمامی مباحث عام و خاص تعلق حکم به موضوع بیان نمی شود، در آن قسمتهایی که این را بیان می کند، حق با شماست، اما ما در مباحث عام و خاص مباحثی هم داریم که هرچه انسان فکر کند، بین آن مباحث و مبحث مشتقی که شما خارج از علم اصول می دانید، نمی شود فرق گذاشت.

مثل این که شما دربارۀ الفاظ عموم بحث می کنید که آیا لفظ«کل هل وضعت للدلاله علی العموم و الاستغراق ام لا؟، الجمع المحلّی باللام، هل یدلّ علی العموم ام لا؟ المفرد المعرّف باللام هل فیه دلاله علی العموم ام لا؟» این مسائل با مسألۀ مشتق چه فرق می کند؟ آیا آن کسی که باید متصدی این معنا باشد، غیر از لغت است؟ لغت باید بگوید که کلمه کل«وضعت فی الدلاله علی الاستقرار» همانطوری که لغت باید بگوید که مشتق وضعت مثلا«للدلاله علی الاعم من المتلبس و المنقضی».

همینطور در باب مطلق و مقیّد، آیا الف و لام چندتا معنا دارد؟ چه خصوصیاتی در معنای الف و لام هست، الف و لام وارد بر مفرد با الف و لام وارد بر طبیعت چه فرقی می کند؟ اینها مسائلی است که هرچه انسان فکر کند نمی تواند بین آن و مبحث مشتقّ فرق قائل شود.

2 - براساس تعریف ایشان، بعضی از قواعد فقهیّه هم داخل می شود. برای این که آن قواعد فقهیه هم، راه برای تشخیص حکم است. از کجا به دست بیاوریم که در بیع فاسد، ضمان تحقق دارد؟ از راه قاعده«کلّما یضمن بصحیحه یضمن بفاسده».

تذکر استاد پیرامون چگونگی درس خواندن

غرض ما در این دوره از بحث این است که آن مسائل اساسی که قابل تفکر و تعرض است، ان شاء الله مطرح شود و آقایان بزرگوار هم همت کنند و برنامه را بر این قرار بدهند که همینجا مسأله را حل کنند و حتی من انتقادی دارم نسبت به بعضی از آقایانی که نوار می گیرند یا می نویسند، ولی تأمل و دقت در مسائل را موکول به بعد می کنند، مگر چقدر از سن ما باقی مانده؟ این همه گرفتاری، این همه علوم، این همه مسئولیت، این همه وظیفه، اینها اقتضا ندارد که ما مسائل را به تاخیر بیندازیم، اقتضا هم ندارد که دو سه دوره اصول بخوانیم. گرچه اصول متورم شده، ولی باید بنا را بر این بگذاریم که مسأله را تمام کنیم و بعدا دیگر نیازی نداشته باشیم. حتی اگر برادران خودشان نظریاتی دارند، من سفارش می کنم که نظریاتشان را ثبت کنند، هر مطلبی که به ذهن انسان می آید، اگر انسان آن را ثبتش کرد، بعدا که به او مراجعه کرد، ممکن است منشأ تکاملی در انسان شود و اگر انسان ثبتش