سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 187

است که«یتعلق بعمل آحاد المکلّفین بلا واسطه أخری» حکم جزئی آن است که مستقیما ارتباط به عمل مکلف دارد، «هذا العباء نجس» که مرتبط به مکلف است. «هذا المایع المردد بین الخمر و الخلّ مباح و حلال» اما مسأله اصولیه نمی تواند بلا واسطه به عمل مکلف تعلق بگیرد؛ بلکه واسطه و جهتی در کار است. باید آن واسطه بیاید تا مسأله را پیاده کند، شما بحث کنید که«خبر الواحد حجه» مادامی که یک خبر واحدی قائم بر وجوب نماز جمعه نشود، این مسألۀ اصولیه نتیجه بخش نخواهد بود و وضع عمل مکلف را مشخص نخواهد کرد. در حقیقت معنای جزئی و کلّی را بیان کرده اند، نه این که مخالف معنای اول است، منتها به این وصف مشخص کرده که جزئیّت یعنی تعلق بگیرد به عمل آحاد مکلفین بلا واسطه و کلی آن است که واسطه در کار است و با صرف حجیت خبر واحد، وضع نماز جمعه ای که فعل مکلف است، روشن نمی شود.

بیان امتیاز دوم

اشاره

جهتی را مرحوم شیخ در باب استصحاب بیان می کند: آیا استصحاب مسألۀ فقهی است یا جزء مسائل اصولی است؟ می فرماید: مسألۀ اصولیه آن است که نتیجه اش فقط به درد مجتهد می خورد و مجتهد اگر آن نتیجه را در رساله اش بنویسد، بلا فایده است، به درد مقلّد نمی خورد، نتیجۀ مسألۀ اصولیه ارتباط به مجتهد دارد، اما مسألۀ فقهیه آن است که فقیه می تواند بدون هیچ واسطه ای همان را در اختیار مقلّد بگذارد. در رساله اش بنویسد که«کل عقد مثلا یضمن بصحیحه، یضمن بفاسده» صحیح است، اما در رساله اش نمی تواند بنویسد که«لا تنقض الیقین بالشک» مگر به لحاظ شبهات موضوعیه، اما به لحاظ شبهات حکمیه هزار«لا تنقض الیقین بالشک» در اختیار مقلد گذاشته شود، مقلد نمی تواند این را روی نماز جمعه پیاده کند. برای این که اگر مقلّد بخواهد پیاده کند، باید تمام روایات را بررسی کند، اگر از روایات حکم وجوب نماز جمعه را نفیا یا اثباتا استفاده نکند، نماز جمعه به حال شک در بقاء وجوب باقی بماند، آن وقت«لا تنقض الیقین بالشک» پیاده بشود.

مرحوم محقق نائینی(ره) در بحث استصحاب تبعا لمرحوم شیخ انصاری(ره) در استصحاب رسائل می فرماید: فرق بین مسألۀ اصولی و فقهی همین است که مسألۀ فقهی را بی پرده، بدون واسطه می شود در اختیار مکلف قرار داد، اما مسألۀ اصولی چنین نیست، اگر شما به مقلد بگویید که خبر ثقه حجت است، به درد او نمی خورد، مگر این که بخواهید در موضوعات خارجیه و شبهات موضوعیه برایش مطرح کنید. مثل این که به مقلد بگویند: بینه در موضوعات خارجیه حجیت دارد. این در حقیقت فرق مهمی است که این دو بزرگوار بین مسألۀ اصولیه و مسألۀ فقهیّه قائل شدند.

نقدی بر سخن شیخ

بعض الاعلام اشکالی به این مطلب دارند، البته ایشان اشارۀ به مرحوم شیخ نکرده اند و این کلام