کتابخانه بالقرآن

سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 190

صفحه 190

یضمن بصحیحه یضمن بفاسده» استقلال دارد. لازم نیست که شما به انواعش نظر کنید، نفس این حکم با کلیّت جنسی که در آن وجود دارد، اصیل است، اما در«لا تنقض الیقین بالشک» می فهمیم که «لا تنقض الیقین بالشک» برای خودش نیست، حجیت خبر واحد برای خودش نیست، حجیت ظواهر کتاب برای خودش نیست، برای این است که به دنبال حجیّت خبر واحد یک خبر واحدی پیدا بکنیم که حکم نماز جمعه را بیان کند و از آن راه، حکم را استفاده کنیم. در«لا تنقض» هم مسأله همین طور است، «لا تنقض» هم برای خودش نیست، ولو این که حکم الهی.

کسی خیال نکند که اگر ما گفتیم: آلیت دارد، معنایش این است که حکم الهی نیست! همانطوری که حجیت خبر واحد حکم الهی، لا تنقض هم حکم الهی، اما این حکم الهی برای بیان حکم نماز جمعه است، برای بیان آن حرامی است که قبلا حرمتش مسلّم بوده و بعد از نظر بقا، مشکوک الحرمه شده، می خواهد حرمتش را ثابت کند. برای بیان آن مستحبی است که سابقا استحبابش مسلم بوده و بعد بقای استحبابش مشکوک شده، باز می خواهد استحبابش را بیان کند و اصالت ندارد.

خلاصۀ نظر استاد

پس قاعدۀ فقهیه جنبۀ استقلالیت دارد و قاعدۀ اصولیّه جنبۀ آلیت، لازمۀ حرف ما این است که اصول عملیه ای که در شبهات موضوعیه هم جاری می شود، باز جزو مباحث علم اصول است، کما این که ما می بینیم تمام بحثهای شبهۀ موضوعیه در اصول مطرح است و مشکل هم هست که اینها را خارج کنیم. چرا شبهات موضوعیه را از مباحث اصولیه خارج کنیم؟ استصحاب همانطوری که در شبهات حکمیه جاری می شود، در شبهات موضوعیه هم جاری می شود. چگونه بگوییم استصحاب جاری در شبهات حکمیه مسأله اصولیه، اما استصحاب جاری در شبهات موضوعیه مسأله فقهیّه، همانطوری که لازمۀ بیان محقق نایینی و مرحوم شیخ و نظریۀ مرحوم آخوند(ره) هم همین است.

لذا اگر مایز را آلیّت و استقلالیت قرار دهیم، بهتر است. فقط اشکال دیروز باقی می ماند که مسألۀ اصاله الحلیه یا اصاله الطهاره، اگر مسألۀ اصولیه است، نمی توانیم در آنها عنوان آلیّت قائل بشویم، باید ملتزم شویم که اینها خارج از مباحث اصول هستند.

قاعدۀ طهارت که خوشبختانه در اصول مطرح هم نشده، اما آنچه مطرح شده فقط اصاله الحلیه است، این را ما نمی توانیم برایش آلیت قائل بشویم، «کل شیء لک حلال» خودش استقلال دارد و تطبیقش هم بر موارد، تطبیق کلی بر فرد است؛ ولی در عین حال، اگر مایز بین مسألۀ اصولیه و فقهیّه را همین آلیّت و استقلالیت قرار بدهیم، از مایزهایی که دیگران ذکر کردند، به نظر من بهتر است.

پرسش:

1 - نظر مرحوم نائینی(ره) را پیرامون امتیاز قواعد اصولی و فقهی بیان کنید.