سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 200

درس سی ام

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلاه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

در باب دلالت الفاظ بر معانی، این مسأله روشن شد که دلالت الفاظ یک دلالت ذاتی نیست و ما «ذاتی» را به هر صورت معنا کنیم، الفاظ بالذات دلالت بر معانی ندارند. بلکه این دلالت ارتباط با وضع دارد. ارتباط با جعل واضع دارد. واضع باید لفظی را در برابر معنایی وضع کند تا به دنبال وضع، دلالت تحقق پیدا کند و حاصل شود.

واضع الفاظ ، انسان است یا خداوند

اشاره

بعد از این مسأله، یک بحثی واقع شده، از قدیم الایام این بحث مطرح بوده است که آیا واضع، خداوند است، یا واضع، بشر است؟ در صورت دوّم آیا بشر واحد، این مسألۀ وضع را به عهده داشته است؟ یک نفر واضع بوده است یا افراد متعدّدی مدخلیّت در وضع داشته اند، اینها مطرح بوده و باید ملاحظه بشود.

مسألۀ این که واضع خداوند است، یک مسأله ای است که شاید اکثر اصولیّین از اهل تسنن این را قائل هستند که واضع، خداوند تبارک و تعالی است و در میان علماء و محققین ما، مخصوصا متأخرین، کسی که روی این قول تکیه کرده و کاملا این قول را تأیید می کند، مرحوم محقق نائینی (اعلی اللّه مقامه الشریف) است که ایشان اصرار عجیبی دارند بر این که واضع را خداوند بدانند.

در کلمات قائلین به این قول، به دو نوع دلیل برخورد می کنیم: نوع اوّل ادلّه ای است که اقامه شده