سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 202

است، از«عَلَّمَ آدَمَ الْأَسْماءَ کُلَّها» یک چنین استفاده ای شده است.

سستی استدلال به آیه«عَلَّمَ آدَمَ الْأَسْماءَ»

جوابش این است که ما نمی توانیم به این سستی، آیه را به این صورت معنا کنیم، برای این که دنبال«عَلَّمَ آدَمَ الْأَسْماءَ کُلَّها» ، یک ضمیر جمعی ذکر شده است که آن، ضمیر جمع ذوی العقول است.

می گوید: «ثُمَّ عَرَضَهُمْ عَلَی الْمَلائِکَهِ» این«هم» نه تنها اسماء نیستند، بلکه همۀ مسمّیات هم نیستند.

برای این که یک ضمیر جمع برگردانده است«ثُمَّ عَرَضَهُمْ عَلَی الْمَلائِکَهِ» ، بعد هم باز تکرار می کند «فَقالَ: أَنْبِئُونِی بِأَسْماءِ هؤُلاءِ» ، با اشارۀ به ذوی العقول به صیغۀ جمع می رساند که مسألۀ آسمان و زمین نیست، مسألۀ اسماء و مسمّیات به این کیفیّتی که در استدلال مطرح شده است، مراد از آیه یک چنین معنایی نیست.

پس چه چیز مراد از آیه است؟ این البته یک تحقیقی دارد، بزرگان تفسیر مخصوصا علامه طباطبائی(ره) در کتاب شریف تفسیر المیزان، دقتهایی در معنای این آیه کرده اند. اجمالا به این صورت ظاهری نیست که خداوند به آدم گفت: مثلا این آسمان، سماء است و اسم سماء را به آدم تعلیم کرد، بعد هم خداوند به ملائکه فرمود: این آسمان اسمش چیست؟ آنها گفتند: ما اسمش را بلد نیستیم که اختلاف بین آدم و بین ملائکه در مسألۀ علم فقط علم به یک اسماء و لغاتی بوده است که آدم اسم آسمان را می دانسته که سماء است، اما ملائکه اسم آسمان را نمی دانستند که سماء است.

اولا از کجا نمی دانستند؟ ثانیا فرض کنیم که نمی دانستند، این یک مسأله مهمی نیست که یک موجودی را خداوند با این مزایایی که در آن قائل است و به عنوان خلیفه اللّه می خواهد این موجود را معرفی کند، بگوید این خصوصیت مهم علمی اش این است که یک سلسله الفاظ بلد است، می داند اسم این شیء، میکروفون یا بلندگو است، یا منبر است. این یک چیزی است که به نظر درست نمی آید. لذا استدلالی که مبتنی بر یک چنین استفاده ای از آیه شریفه باشد را ما نمی توانیم بپذیریم.

معنای آیه، چیز دیگری است که البته اختلافاتی هم در معنای آیه هست، ولی به این صورت نمی توانیم این آیه را معنا کنیم.

دلیل دوم قائلین به واضع بودن خداوند

اشاره

آیه دیگری که مورد استدلال اینها واقع شده است، این آیه شریفه است: «وَ مِنْ آیاتِهِ خَلْقُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ اخْتِلافُ أَلْسِنَتِکُمْ وَ أَلْوانِکُمْ» . یکی از نشانه های خداوند خلقت آسمانها و زمین است. یکی از نشانه های خداوند اختلاف زبانهای شماست، که هر گروهی و هر جمعیّتی، به یک لغت و زبان خاصّی صحبت می کنند. یکی هم«اِخْتِلافُ أَلْوانِکُمْ» ، رنگهای شما و نژادهای شما از نظر لون، سفید و سیاه و زرد و سرخ و امثال ذلک و در هرکدام از اینها مراتبی و شدت و ضعفهایی که