سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 203

تحقق دارد، هم یکی از نشانه های خداوند تبارک و تعالی است.

تقریب استدلال این است که اختلاف زبانها را از نشانه های خداوند تبارک و تعالی قرار داده است. اگر مسألۀ وضع، - وضع کل لغه - ارتباطی به خداوند نداشته باشد، بلکه واضع بشر باشد، این به چه مناسبت این اختلاف ألسنه از آیات خداوند تبارک و تعالی شناخته شده است؟ مخصوصا با این که کلمۀ الوان هم به او عطف شده است، «اِخْتِلافُ أَلْسِنَتِکُمْ وَ أَلْوانِکُمْ» و در مسألۀ اختلاف لون، می بینیم که به دست بشر نیست، بلکه اختلاف لون مربوط به خداوند تبارک و تعالی است. پس همانطوری که اختلاف لون مربوط به خدا و از نشانه های خداوند تبارک و تعالی است، اختلاف السنهه را هم خداوند به همین کیفیت مطرح کرده است.

جواب استاد از دلیل دوم

لکن ظاهر این است که این هم دلالت ندارد. برای این که اگر ما واضع را بشر قرار دادیم، که به صورت متعدّد لغات مختلفی را وضع کرده و مثلا هر لغتی را یک بشری وضع کرد، آیا این قدرت از کجا آمده؟ این توانایی از کجا تحقق پیدا کرده است؟ اگر بشر واضع شد و فرض کنیم یعرب بن قحطان به عنوان واضع لغت عرب یک چنین لغت وسیع پرارزشی را وضع کرد، آیا این از نشانه های خداوند نیست؟ بشری که مخلوق خداوند است، بشری که ساخت خداوند است، اگر یک چنین قدرت نمایی کرد، این را ما نمی توانیم از نشانه های خداوند تبارک و تعالی قرار بدهیم که در صورتی اختلاف السن از نشانه های خداوند است که حتما واضع خداوند باشد، اما اگر واضع خداوند نشد، لیس من آیات اللّه؟ لیس از نشانه های خدا؟ آیا مسأله اینطوری است؟ یا این که بشری که سرتاپا مندکّ در خداوند تبارک و تعالی است و به تعبیر محقّقین از فلاسفه، نه«وجود له الربط» بلکه عین الربط است، بشری که عین ارتباط به خداوند تبارک و تعالی است، این اگر یک چنین قدرت نمایی داشته باشد، آیا این«لیس من آیات اللّه»؟ این هم«مِنْ آیاتِهِ» است. لذا به این آیه هم ما نمی توانیم تمسک کنیم که واضع خداوند تبارک و تعالی است.

این دو دلیل از همان نوع اول بود که مستقیما نتیجه اش واضع بودن خداوند تبارک و تعالی بود.

نفی واضع بودن بشر

اشاره

اما در کلام مرحوم محقق نائینی(اعلی اللّه مقامه الشریف،) ما به دو دلیل دیگر برخورد می کنیم که واضع بودن بشر را نفی می کند. نتیجۀ مستقیمش نتیجه منفی است.

یک دلیل این است که مرحوم محقق نائینی(اعلی اللّه مقامه الشریف) می فرماید: اگر مسألۀ وضع به دست بشر بود، با توجه به اهمیّتی که مسألۀ وضع دارد و اساس زندگی انسانها را تشکیل می دهد، چون انسانها با زبان، مقاصد یکدیگر را تفهیم و تفهّم می کنند، مثل حیوانات نیستند که خداوند از راه