سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 218

خداوند است. اگر خدای ناکرده یک معصیتی از شما صادر شد، این معصیت نه به نفع شماست و نه استناد مستقیم به خداوند دارد، ولی از آیات الهی است. برای این که چه کسی به شما قدرت داد که این معصیت را انجام بدهید؟ چه کسی به شما نیرو دارد که بر اثر آن نیرو شما مرتکب این معصیت به سوء اختیار شدید؟ خود همین معصیت«من آیات الله» است. یعنی حکایت از قدرت الهی می کند.

حکایت از این می کند که خداوند این حول و قوه را در شما به وجود آورده است. اما معصیت، نه کار خداوند است، نه به نفع انسانی است که معصیت از او صادر می شود.

در آیۀ شریفه که نمی گوید: اختلاف السن به نفع شماست، در آیه نمی گوید که اختلاف السن به خداوند تبارک و تعالی مربوط است، در آیه می گوید: اختلاف السن از آیات خداوند تبارک و تعالی است و ما این مسأله را کاملا می پذیریم. برای این که ما می گوییم: چه کسی به بشر قدرت داده است که این همه زبانهای مختلف به وجود بیاورد؟ بشر اگر یک جسم، مثل دیوار بود، او که نمی توانست مبتکر زبان باشد، او که نمی توانست واضع لغت باشد، او که نمی توانست زبانی را به وجود بیاورد.

پس اختلاف السن ناشی از این است که خداوند به بشر این قدرت را داده است و به بشر این را عنایت کرده است. پس این کلمۀ«وَ اخْتِلافُ أَلْسِنَتِکُمْ» در آیۀ شریفه، نه به معنای این است که این اختلاف به نفع انسانهاست و نه به معنای این است که این اختلاف، ارتباط مستقیم با خداوند تبارک و تعالی دارد. مسألۀ اختلاف الوان هم همینطور است. البته اختلاف الوان را از خارج می دانیم که مربوط به خداوند است، اما واقعا این اختلاف الوان به نفع انسانهاست؟ ثابت شده است که اگر سیاه پوست ها سفیدپوست بودند، به ضررشان بود؟ آیا مسأله اینطور است یا اینطور نیست؟

لذا مسأله تکثّر لغات را، وقتی با هدف وضع و غایت وضع بررسی می کنیم، می بینیم تکثّر لغات، ما را از غایت و نتیجۀ وضع دور کرده است، و چیزی که ما را از نتیجه وضع دور کند، این را ما بعید می دانیم که منتسب به خداوند تبارک و تعالی باشد و ارتباط مستقیم با خداوند تبارک و تعالی داشته باشد. بلکه آنچه را که وجدان دلالت دارد و تاریخ هم حکایت می کند، هم در رابطۀ با اصل تکثّر لغات و هم در رابطۀ با توسعۀ لغات، - چون دو بحث است، یک بحث تکثّر لغات است، یک بحث توسعۀ لغات است - این که هردوی اینها ارتباط به بشر دارد، منتها نه یک بشر، نه یک انسان به نام یعرب بن قحطان. ما وجدانا این معنا را ملاحظه می کنیم، می بینیم هر روز یک معنای جدید، یک معنای بی سابقه، یک معنایی که قبلا نبوده است پیش می آید، چه در عالم صنعت که الی ما شاء اللّه در باب صنایع، با صنایعی که مستحدث است و هرروز، یکی بعد از دیگری وجود پیدا می کند، برخورد می کنیم. و چه در غیر صنعت در مسائل اکتشافی. چه اکتشاف مربوط به معادن باشد، چه اکتشاف مربوط به دارو باشد و چه سایر اکتشافاتی که ما هرروز به آن برخورد می کنیم، اینها یک معانی بی سابقه است، یک معانی تازه است.

این معانی تازه را چه کسی لفظ در مقابلش وضع می کند؟ چه کسی برایش نامگذاری می کند؟ چه