سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 224

وضع، یک معنایی بکنیم که آن معنا، هم وضع تعیینی را بگیرد و هم وضع تعیّنی را بگیرد. و آن معنا همین است که ایشان می فرماید و ما گفتیم و باید بگوییم که وضع یک نوع اختصاص لفظ به معناست. یک نوع ارتباط لفظ به معناست، که این نوع اختصاص، گاهی در اثر تعیین واضع تحقق پیدا می کند و گاهی در اثر کثرت استعمال، به صورت وضع تعیّنی تحقق پیدا می کند.

در نتیجه؛ ایشان ریشۀ تعریف خودشان را بیان می کنند. یعنی چه چیز موجب شده که ما وضع را به این صورت بیان کنیم؟ آن چیز، مسألۀ تقسیم وضع است الی التعیینی و التعیّنی که به منزله علّت این تعریف است. این ظاهر عبارت ایشان است.

مبهم بودن تعریف وضع

لکن دو اشکال به ایشان وارد است.

یک اشکال که اشکال مهمی است؛ عبارت از این است: که حالا ما با آن تقسیم و آن مسائل، کاری نداریم، شما بالاخره می گویید«الوضع نحو اختصاص اللفظ» یا«للفظ بالمعنی» «نحو» به معنای نوع است، وضع، یک نوع اختصاص لفظ به معنا است، یک نوع ارتباط لفظ به معنا است. اما بیان نکردید که چه نوع ارتباطی و چه نوع اختصاصی است شما یک اشارۀ اجمالیه و یک معنای مبهمی در تعریف وضع ذکر کردید. مثل این می ماند که به کسی بگویند: انسان را تعریف کنید، او بگوید: یک نوعی از موجودات این عالم است!. خوب البته این واقعیّت است، انسان یک نوعی از موجودات این عالم است. اگر بگویند شما ملائکه را تعریف کنید؛ بگویید: نوعی است از موجودات اما این که تعریف ملائکه نشد. این تعریف انسان نشد. این یک اشارۀ اجمالیّه و یک معنای مبهمی است که شما بیان کرده اید.

از شما می پرسیم که وضع چیست؟ شما می فرمایید یک نوع ارتباطی بین لفظ و معنا است! آن نوع ارتباط، چه نوع ارتباطی و چه نحو اختصاصی است در کلام شما، فقط به همین اجمال و ابهام اقتصار شده و روشن نکرده اید که این اختصاص چه اختصاصی است و این ارتباط چه ارتباطی است لذا یک اشکال مهم به کلام ایشان، این است که شما در مقام تعریف وضع هستید، در مقام بیان ماهیّت وضع هستید. در مقام بیان ماهیّت، یک امر مبهم و یک اشارۀ اجمالیه بیشتر ذکر نشده است. نظیر همان مثالهایی که ما عرض کردیم.

اختصاص لفظ به معنا ناشی از وضع است

و اما اشکال دوم این است که بعد از آن که دلالت الفاظ را از ذاتی بودن خارج کردیم و گفتیم:

دلالت الفاظ، منشأ وضعی دارد که لفظ دلالت بر معنا می کند والاّ خودبه خود و بالذات دالّ بر معنا نیست و بعد از آن که این را مفروغ عنه گرفتیم، آیا این اختصاصی که شما می فرمایید لفظ به معنا پیدا