سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 226

بله، اشکال در آن تقسیم واقع می شود که اگر شما در معنای مصدری وضع دارید بحث می کنید و ماهیّت وضع به معنای مصدری را بررسی می کنید، پس این تقسیم یعنی چه که«الوضع اما تعیینی و اما تعیّنی»؟

می گوییم: درست است؛ گر قرینه ای برخلاف نداشته باشیم، ظاهر تقسیم، همین است که شما می گویید. ظاهر هر تقسیمی این است که مقسم به معنای حقیقی اش مقسم واقع می شود. مقسم به ماهیته مقسم واقع می شود، اما این ظاهر تقسیم است. اما اگر جایی قرینه برخلاف داشته باشیم، اگر بگوییم: اصلا اطلاق کلمۀ وضع در وضع تعیّنی مجاز است، اصلا وضع تعیّنی لیس بوضع، این غیر از این است که آن معنا حقیقت می شود.

حقیقت بودن، یک معنای اعم از وضع است. ممکن است یک معنا موضوع له نباشد، در عین حال معنای حقیقی لفظ باشد. ما اطلاق کلمۀ وضع را در باب وضع تعیّنی اصلا مجاز می دانیم. وضع تعیّنی لیس بوضع. بلکه در اثر کثرت استعمال، آن معنای مجازی، عنوان معنای حقیقی پیدا می کند. اما این که هر معنای حقیقی هم باید عنوان موضوع له داشته باشد و کلمۀ وضع درباره اش صدق کند، مورد قبول نیست.

پس ظاهر این تقسیم ولو این که این است که هم وضع تعیینی حقیقتا وضع است و هم وضع تعیّنی حقیقتا وضع است، اما انسان، هر ظاهری را تا زمانی اخذ می کند که قرینۀ برخلاف نداشته باشد. ما وقتی که ماهیّت وضع به معنای مصدری را می بینیم که در وضع تعیّنی اصلا وجود و تحقق ندارد لذا می گوییم: این نوع، از انواع واقعی وضع نیست، بلکه اطلاق وضع بر وضع تعیّنی، به صورت مجاز است نه به صورت حقیقت.

لذا آن چیزی که علّت شده بر این که مرحوم آقای آخوند(ره) وضع را به این صورت معنا کنند، ملاحظۀ این جهتی است که عرض کردیم، و نمی شود که این معنا مورد قبول واقع شود. این یک بیان در باب وضع که ناتمام است.

(پاسخ سؤال:) مردم هیچ نقشی ندارند، کثرت استعمال را آنهایی که می گویند وضع است، یک وضع قهری به وجود می آورد، یک معنای حقیقی قهری به وجود می آورد و کثرت استعمال هم به یکی و دوتا و ده تا ارتباط ندارد، یک امری است که خواه ناخواه خودش تحقق پیدا می کند.

تعریف دوم وضع

اشاره

و اما نظریه دوم، را بعض الاعلام علی ما فی کتاب المحاضرات، نسبت به بعضی از اعاظم می دهند و معلوم هم نیست که مقصود از بعض اعاظم چه کسانی هستند. ایشان حرفی را از بعضی از اعاظم نقل می کنند و بعد جوابی ذکر می کنند که آن جواب به نظر من قابل مناقشه است و جواب دیگری باید از این بعض الاعاظم داده شود.