سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 229

شارع زوجیّت این زن را برای شما اعتبار می کند، فردا که طلاق می دهید عدم زوجیّت را اعتبار می کند، پس فردا که رجوع می کنید، دوباره اعتبار زوجیّت می کند. امروز خانه را می خرید، ملک شماست، فردا می فروشید، از ملکیّت شما زائل می شود. اینها مسائل اعتباری است. اما اینجا، این بعض الاعاظم می فرمایند که این مسأله اعتباری نیست بلکه یک ملازمۀ واقعیّه است.

تساوی ملازمه بین لفظ و معنا برای عالم و جاهل

بعض الاعلام اشکالی به ایشان کرده اند که ولو این که این اشکال را در دورۀ قبل اینطوری که ملاحظه کردم، من پذیرفته بودم ولی حالا این اشکال را نمی پذیرم.

اشکال ایشان این است که می فرمایند: این ملازمه برای چیست؟ آیا برای عالم و جاهل به وضع مطلقا است، یا برای خصوص عالم به وضع است؟ برای کدام یک از اینهاست؟ اگر بگویید ملازمه برای عالم و جاهل مطلقا هست، نتیجه اش این است که اصلا ما نباید جاهل به لغت داشته باشیم، جاهل دیگر چه معنایی دارد. اگر بین لفظ و معنا ملازمۀ واقعیّه تحقق دارد، دیگر شما جاهل به لغت را چطوری تصویر می کنید؟ اگر این ملازمه برای عالم و جاهل هردو هست، دیگر جاهل به لغت نباید معنا داشته باشد، دیگر باید کتابهای لغت و جهل به لغت، کنار بروند.

اگر بگویید: نه؛ این ملازمه برای خصوص عالم به وضع است، این نتیجه اش این است، - اشکالی که ایشان می کند این است - که این نتیجه الوضع است نه خود وضع. شبیه همان اشکالی که ما به مرحوم آقای آخوند(ره) ذکر می کردیم و من در آن دوره، این اشکال را با تعبیر دیگری که بعض الاعلام هم ندارند، بیان کردم و گفتم اگر این ملازمه، برای عالم به وضع است، تقریبا یک شبه دوری اینجا تحقق پیدا می کند، برای این که معنای«وضعت هذا اللفظ بازاء هذا المعنی» این می شود «جعلت بین اللفظ و المعنی ملازمه، للعالم بهذا الجعل» این«للعالم بهذا الجعل» هم در خود«جعلت» و معنای وضع می آید و در اینجا یک شبه دوری در حقیقت تحقق پیدا می کند. این اشکال را در آن دوره من پذیرفته بودم، لکن به نظرم آمد که اساس این اشکال باطل است.

وضع، ملازمۀ بین لفظ و معنا است

اصلا وضع به عالم و جاهل ارتباط ندارد، این قائل می گوید: واضع بین لفظ و معنا ملازمه ایجاد کرده است، مخصوصا که ما کلمۀ ایجاد را هم کنارش بگذاریم که در تعریف بعض الاعاظم کلمۀ ایجاد نیست، اما خوب اگر این ایجاد را پهلوی آن بگذاریم نتیجه اش می شود ایجاد ملازمه واقعیّه بین لفظ و معنا. شما اگر بگویید: برای عالم یا برای جاهل؟ می گوییم: این چه ربطی به مسأله وضع دارد؟ واضع ایجاد ملازمه می کند، بعد در طول تاریخ یک عده ای پیدا می شوند و علم به این وضع پیدا می کنند و یک عده ای هم جاهل به این وضع هستند و باید بروند تعلّم کنند. این معنا ندارد که ما