سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 233

قائل هستید که این که گفته می شود: در قضایای حملیّه، نسبت تحقق دارد، مسأله اینطور نیست، همانطور که در آینده ان شاء اللّه در همین رابطه، یک بحث مفصلّی پیش می آید و آنجا ان شاء اللّه صحبت می شود. نسبت، بین موضوع و محمول، در قضایای حملیّه وجود ندارد. در قضایای حملیّه متداوله که شما می گویید«زید قائم»، چون دو نحو می شود تعبیر کرد، یک وقت می گویید: «زید قائم»، یک وقت می گویید: «زید له القیام»، «زید له القیام» غیر از«زید قائم» است. در«زید قائم» اگر ما اینجور تعبیر کنیم که بین زید و قائم نسبت وجود دارد، این حرف باطلی است. برای این که قائم، غیر از زید، کسی نیست. بین زید و قائم، نسبت وجود ندارد، اگر نسبتی هست بین زید و قیام نسبت وجود دارد و فرض این است که محمول در قضیّۀ حملیّه«قائم» است، نه«له القیام». نوع قضایای حملیّه به شکل«زید قائم، زید عالم، زید جاهل و اشباه ذلک» است.

در قضیّه حملیّه«زید قائم»، آنچه ملاک حمل است آن چه اساس این قضیه حملیه را تشکیل می دهد، مسأله هو هویّت است، هو هویّت یعنی: این، اوست. یعنی: اتّحاد دارند. زید با قائم متحد است. زید با قائم مغایرتی ندارد. مثل این که شما - نه به صورتی که افاده حصر بکند - این که شما می گویید: «زید هو القائم»، کلمۀ«هو» را بین زید و بین قائم توسیط می کنید و واسطه قرار می دهید.

«زید هو القائم» یعنی بین زید و قائم، هو هویّت و اتّحاد تحقق دارد.

پس معنای هو هویت، اتحاد است و معنای هو هویّت این است که: «این، اوست» مغایرتی تحقق ندارد، اثنینیتی تحقق ندارد، اتّحاد بین زید و قائم تحقق دارد. این معنای هو هویّت است.

منتها ما دوجور هو هویّت داریم، یک هو هویّت حقیقی و واقعی، یک هو هویّت اعتباری و جعلی. در قضایای حملیّه که شما اخبار از واقعیّت می کنید، اخبار از حقیقت می کنید، آن هو هویّتی که در قضایای حملیّه ملاک حمل است، عبارت از هو هویّت واقعیه است. لذا بعد از آن که شما بگویید«زید قائم»، می روند می بینند، اگر دیدند زید قائم است و هو هویّت واقعیه بین زید و قائم تحقق دارد، این قضیّه حملیّه، قضیّۀ حملیۀ صادقه است. اما اگر رفتند و ملاحظه کردند دیدند، بین زید و قائم هو هویّتی در کار نیست بلکه زید به جای این که ایستاده باشد خوابیده است، می فهمند که این قضیّه، قضیّۀ کاذبه است. پس چون در قضایای حملیّه، معنای قضیّه خبریّه، اخبار از واقعیّت و اخبار از یک جهت واقعی است، لذا هو هویّتی که در آنجا ملاک حمل واقع می شود، هو هویّت حقیقیه است.

هو هویّت اعتباریّه

اما یک هو هویّت جعلیّه و هو هویّت اعتباری داریم. هو هویّت اعتباریه این است که به حسب واقعیّت، بینشان هو هویّتی نباشد، بینشان اتّحادی نباشد، لکن معتبر و اعتبارکننده، ایجاد یک هو هویّت اعتباریّه بین این دو می کند. ایجاد یک اتّحاد اعتباری بین این دو می کند.