سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 237

یک مؤیّدشان این است که گفته اند: قبح معانی، سرایت به الفاظ آن معانی می کند و حسن معانی، سرایت به الفاظ می کند. یعنی معانی قبیحه لفظشان هم قبیح است، معانی حسنه لفظشان هم حسنه، است. اگر مسأله هو هویّت در کار نباشد اگر لفظ و معنا یکی عرض و یکی جوهر باهم ارتباطی نداشته باشند، این سرایت قبح و حسن اصلا نباید وجهی داشته باشد. این یک مؤیّدی است که ذکر می کند.

مؤیّد دومش این است: می گوید مسألۀ وضع، عین همان مسأله استعمال است. شما در مقام استعمال، وقتی که می خواهید یک لفظی را استعمال در معنا بکنید، آیا برای لفظ، حسابی قائل هستید یا این که لفظ را آلت پی بردن به معنا می دانید؟ لفظ را فانی در معنا می دانید؟ برای لفظ، همان معنا در نظر شما به حساب می آید نه این که برای لفظ یک حساب و برای معنا حساب دیگر باشد.

همانطوری که در مقام استعمال مسأله اینطور است. اینها می فرمایند: مسأله وضع هم مثل مسأله استعمال است. فرقی بین مسأله وضع و مسأله استعمال نیست.

این بیان اینها بود که خیلی جالب و مؤیدات و شواهد فراوانی برایش ذکر شده بود، خیلی هم از نظر اعتبار به ذهن انسان می آمد که انسان او را بپذیرد، لکن این حرف درست نیست.

حقیقت وضع

اشاره

اما ما یک حرف اساسی با این قائلین داریم و آن این است که آیا ما می خواهیم واقعیّت وضع را ببینیم که حقیقت آن چیست یا این که خودمان بنشینیم یک چیزی درست کنیم و با کلماتی مثل هو هویّت و امثال ذلک در روحیۀ طرفمان ایجاد وحشت کنیم؟ که این یک مقدمه ای هم می شود برای مطلبی که بعد خودمان در باب وضع می خواهیم ذکر کنیم.

در مسأله وضع که یک گوشۀ آن وجدانا محل ابتلای ما هست و ما هم یک شعبه ای از واضع هستیم، منتها در محدودۀ خاصی، در یک محیط خاصّی می بینیم کسی که خداوند به او فرزندی عنایت می کند، یک روز در مقام نامگذاری این فرزند برمی آید. آیا این وضع هست یا نه؟ آیا فی نفسه، این«شعبه من الوضع ام لا»؟ آیا فرق است بین این کسی که برای فرزند خودش نامگذاری می کند و بین آن کسی که برای ماهیّت انسان می خواهد کلمۀ انسان را قرار بدهد؟ در ماهیّت وضع چه فرقی هست بین این دو؟ کسی که دارد برای فرزندش نامگذاری می کند، می گوید من نام علی را برای فرزند خودم انتخاب کردم. او وجدانا چه کار کرده است؟ خود ما در مقام چکار می کنیم؟ آیا می گوییم که بین کلمۀ علی و بین این مولود، می خواهیم ایجاد اتّحاد و هو هویّت کنیم؟ آیا از این کارها می خواهیم بکنیم؟

تازه ما که طلبه هستیم این معنا را نمی فهمیم آن رعیتی که برای بچه اش نامگذاری می کند، آن عوامی که این اصطلاحات گیج کننده به گوشش نخورده، او در مقام نامگذاری، اگر کسی از او بپرسد