سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 24

درس چهارم

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلاه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

نقد دلیل وحدت غرض و جامع بین موضوعات مسائل

راجع به دلیل اولی که برای وحدت موضوع و وجود موضوع ذکر شده بود، ما یک جواب ذکر کردیم، لیکن یکی دو جواب دیگر هم هست که چون اهمیت دارند، اشاره ای به این دو جواب هم می کنم.

همان دلیل اول که از راه وحدت غرض می خواستند استکشاف کنند جامع بین موضوعات مسائل را که این جامع هم اصل وجودش و هم وحدتش - اگر این دلیل تمام باشد - تقریبا احراز می شود.

جواب اول ما تکیه اش روی آن وحدت غرض بود که آیا وحدت را حقیقی و شخصی ملاحظه می کنید یا وحدت را نوعی می گیرید یا وحدت را عنوانی می گیرید؟ گفتیم روی هیچ تقریبی نمی تواند این دلیل تمام بشود، همانطوری که ملاحظه فرمودید.

اگر از این جواب صرف نظر کردیم و نیامدیم در وادی وحدت غرض که آیا حقیقی است، نوعی است، عنوانی است، دو جواب مهم دیگر در کار است: یکی این که این«صون اللّسان عن الخطاء فی المقال» که شما می گوئید غرض علم نحو است و مترتب بر علم نحو است، نحوۀ ترتب معلول بر علت و نحوۀ ترتب اثر بر مؤثر، سؤال این است که چه چیزی در«صون اللسان عن الخطاء فی المقال»