سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 241

شما فرزندی داد و برایش نامی انتخاب کردید، آیا شما ایجاد هو هویّت بین این لفظ و بین این معنا کردید؟ یعنی می خواستید بین عرض و جوهر در عالم اعتبار، یک هو هویّتی به وجود بیاورید؟ وجدان، برخلاف این مطلب است.

عدم فرق در وضع مفهوم کلی و جزئی

ظاهر مطلب این است که در مقام وضع، فرقی بین این نوع از وضع و سایر انواعش نیست. چه فرق می کند که انسان نامی را برای یک موجود خارجی وضع کند و بین این که یک لفظی را برای مفهوم کلی وضع کند؟

مثلا اگر واضع، یعرب بن قحطان باشد، آیا فرق است بین این که او لفظ انسان را برای ماهیّت «حیوان ناطق» وضع کند و بین این که پدری نامی را برای فرزندش وضع کند؟ آیا اینها دو سنخ وضع هستند و دو حقیقت و ماهیت دارند یا ظاهرش این است که یک سنخ بیشتر نیست و همان نوعی که شما وجدانا در نامگذاریها ملاحظه می کنید، در وضع الفاظ عامّه برای معانی عامّه هم همین معنا هست، منتها فرقش این است که وضع و موضوع له در آن، خاص است، اما وضع و موضوع له در این، عام است، اما هردو در مقسم و ماهیّت وضع مشترک هستند. لذا بعد از آن که ما ان شاء اللّه بحث ماهیّت وضع را تمام کردیم و رسیدیم به اقسام وضع، یکی از اقسام وضع هم وضع خاص و موضوع له خاص است، یعنی این هم در ماهیّت وضع، با سایر اقسام مشترک است. این طور نیست که اینجا چون یک معنای جزئی را در نظر گرفته و لفظ را در برابر معنای جزئی وضع کرده است، این اصلا ماهیّه با حقیقت وضع فرق می کند، بلکه این مثل انسانی است که شما تقسیم به کاتب و غیرکاتب می کنید، هردو در ماهیّت انسانیّت مشترک هستند. لذا وجدان، برخلاف این حرف شهادت می دهد.

اصالت معانی و آلیّت الفاظ

دلیل اولشان این بود که می گفتند که وقتی متکلّم یک لفظی را القاء می کند و با آن تکلّم می کند، مخاطب اینطور فکر می کند که کأنّ این معنا از دهان متکلّم بیرون آمد، معنا القاء به مخاطب شد و معنا مستقیما در اختیار مخاطب قرار گرفت. القاء اللفظ را همان القاء المعنی می داند و اگر مسألۀ هو هویّت و مسألۀ اتّحاد در کار نباشد، ما نمی توانیم القاء اللفظ را به حساب القاء المعنی بگذاریم، این به حساب گذاشتن، روی مسألۀ اتّحاد و هو هویّت است. این دلیل اوّلی بود که اینها ذکر کرده بودند.

جواب از این دلیل این است که ما اصل حرف را قبول داریم. مخاطب وقتی که الفاظ را می شنود گویا معانی در ذهنش القاء می شود مثل این که ما الان خدمت شما داریم الفاظ را پشت سرهم القاء و ایراد می کنیم، ولی آنچه که در ذهن شما می آید، همان معانی است و مثل این که فکر می کنید که من