سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 242

معانی را بدون وساطت الفاظ دارم یکی پس از دیگری القاء می کنم و در اختیار شما می گذارم. مطلب همین است. اما آیا ریشه و علّت آن، اتّحاد و هو هویّت است؟ - این مستدل، اینطور می گوید.

اما ما معتقدیم که این ربطی به مسأله هو هویّت و ارتباطی به مسألۀ اتّحاد ندارد بلکه تابع این است که چون ما برای الفاظ، جنبۀ آلیّت قائل هستیم و الفاظ را به عنوان ابزار، موردنظر و مورد توجّه قرار می دهیم، روی جهت آلیّت است که شما بعد از آنکه لفظ را می شنوید، دیگر به آلت و لفظ توجه ندارید بلکه توجه تان مستقیما معطوف به معناست، برای این که معنا، مقصود بالاصاله است. تفهیم و تفهّم در رابطۀ با معناست، مخاطبۀ بین متکلم و مخاطب در رابطۀ با معناست.

در حقیقت، مسأله به اتحاد و هو هویّت برنمی گردد، بلکه به اصالت و تبعیّت برمی گردد. مسأله به این برمی گردد که معنا مقصود بالاصاله است و لفظ، آلت و ابزار تفهیم و القاء المعنی الی ذهن المخاطب است.

پس ما اصل دلیل را می پذیریم، لکن استنتاجی را که شما از این دلیل می کنید، این استنتاج را نمی پذیریم. ما ریشۀ این مسأله را در اصالت و تبعیت می دانیم نه در اتحاد و هو هویّت.

دلیل دوم هو هویّت: مراتب وجود

دلیل دوم مراتب وجود بود که می گفت یکی از مراتب وجود، وجود حقیقی است. یعنی وجود حقیقی معنا، وجود خارجی معنا، این یک مرحله. مرحلۀ دوم؛ وجود ذهنی معنا، که معنای وجود ذهنی آن، همان تصور المعنی و التفات الذهن الی المعنی است که حقیقت وجود ذهنی، همان تصوّر و التفات است. مرحله سوّم؛ وجود انشائی معناست که در بعضی از مفاهیم، این وجود انشائی تحقق دارد. مرحلۀ چهارم؛ وجود لفظی معناست.

از ظاهر این تقسیم استفاده شده است که لفظ را یک وجود برای معنا و یک مرحله ای از وجود معنا قلمداد کرده اند. اگر بین لفظ و معنا اتّحاد و هو هویّتی در کار نباشد، لفظ در عالم خودش از مقولات عرضیّه است، معنا هم در عالم خودش مثلا از مقولات جوهریّه است. اگر بین اینها اعتبار اتّحاد و هو هویّت نباشد، پس چطور وجود لفظ را یکی از اقسام وجود معنا و در ردیف سایر اقسام وجودات، تلقی کرده اند؟ پس این دلیل بر هو هویّتی است که بین لفظ و معنا تحقق دارد.

تباین بین وجود لفظی و خارجی

این دلیل به ظاهر، دلیل جالب و قابل قبولی است ولی یک نکته ای در این دلیل مورد غفلت واقع شده است که اگر دقّت روی آن نکته کنیم، لعلّ این دلیل، دلیل ما باشد علیه اینها، نه دلیل آنها علیه حرف ما و آن این که وجود لفظی را در ردیف وجود حقیقی شمرده اند. یعنی بین وجود حقیقی و وجود لفظی، مباینت تحقق دارد. اگر شما اقسام، تصور کردید، اگر برای وجود، انواع تصوّر کردید،