سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 245

کامل تحقق دارد.

(پاسخ سؤال:) اگر مسألۀ هو هویّت است، معنایش این است، همانطور که در مسألۀ«زید عالم و زید قائم» نتیجه گرفتیم که«القائم عالم» هم بینشان هو هویّت است. شما اگر بین لفظ و معنا اتحاد هو هویّت قائل هستید، پس همانطور که معنا«له وجود حقیقی خارجی» همان وجود حقیقی خارجی باید وجود لفظی هم باشد«لاتحادهما و ثبوت الهو هویّه بینهما» شما که اینها را از هم جدا نکرده اید و در عالم اعتبار، بین اینها اتحاد قائل شده اید، چاره ای ندارید جز این که این معنا را ملتزم شوید درحالیکه هیچ کس نمی تواند ملتزم به این معنا شود.

پس در نتیجه؛ این تفسیری که برای وضع شده است و عرض کردیم که جماعتی هم این معنا را اختیار کرده اند، ادله آنها تمام نیست و مخالفت با وجدان هم دارد.

تفسیر چهارم برای وضع؛ التزام نفسانی

یک تفسیر دیگری هم برای وضع هست که این را بعض الاعلام علی ما فی کتاب المحاضرات اختیار کرده اند و البته قبل از ایشان هم بزرگانی از اصولیین این معنا را قائل بوده اند و ایشان هم به تبع آنها، این معنا را اختیار کرده است و آن عبارت از این است.

شما اصل حرف ایشان را دقت بفرمایید که این تفسیر واقعیّت و حقیقتش چیست تا ببینیم که آیا این تفسیر هم صحیح است یا نه؟ ایشان می فرماید که وضع، حقیقتش و ماهیّتش عبارت از تعهّد و التزام نفسانی است، یعنی آن تعهدی که انسان پیش خودش دارد و آن التزامی که در نفس انسانی وجود دارد.

اما التزام و تعهد به چه چیزی؟ در اینجا احتمالاتی هست که مطرح کردن آن احتمالات چندان مفید نیست ولی آن مقداری که می شود مطرح شود، این است که بگوییم: تعهد به این معناست که وقتی انسان بخواهد معنا را تفهیم کند و تفهیمش از راه لفظ باشد، به این لفظ تکلّم کند، به وسیلۀ این لفظ، مقصود خودش را ابراز کند و به مخاطب برساند. پس تعهد به چه چیزی است؟ تعهد به این معنا که«اذا اراد ان یفهّم المعنی» و تفهیم کند معنا را«من طریق اللفظ» و این هم برای این جهت است که گاهی انسان ولو این که برای بچه اش نامگذاری کرده است، ولی می خواهد با اشاره، اشارۀ به فرزندش کند و از طریق لفظ نمی خواهد مسأله را بیان کند، با این که لفظ هم دارد، نام هم دارد. اما گاهی به خاطر مصالح و شرایطی انسان می خواهد از غیر طریق لفظ، با اشارۀ عملیّه با دست و چشم و امثال ذلک استفاده کند. این خارج از دایرۀ تعهد است.

معنای وضع، این است که: تعهد می کند که هر وقت بخواهد این معنا را تفهیم کند و تفهیمش هم از طریق لفظ باشد، به این لفظ خاص تفهیم کند. مثلا در نامگذاری برای فرزند، تعهّد می کند که هر وقت می خواهد بچۀ خودش را از طریق لفظ مطرح کند، مثلا به نام زید یا به هر نامی که انتخاب کرده