سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 263

درس سی و هشتم

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلاه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

تعریف و تفسیری که مرحوم محقق کمپانی(اعلی اللّه مقامه الشریف) در حاشیۀ کفایه فرموده اند و محصّل آن این بود که وضع، یک امر اعتباری است و اعتبار واضع است که بین لفظ و معنا یک ارتباط و اختصاصی را اعتبار می کند. پس معتبر - اعتبارکننده - عبارت از واضع است و تشبیه به امور اعتباریّۀ عقلائیّه و یا شرعیّه، فقط در رابطۀ با اعتباری بودن است، والاّ معتبر فرق می کند. در امور اعتباریّۀ عقلائیّه، عقلاء اعتبار می کنند. در امور اعتباریّۀ شرعیّه، شارع اعتبار می کند. در باب وضع، واضع اعتبار می کند. حالا واضع خداوند تبارک و تعالی باشد، یا بشر باشد، فرقی نمی کند.

توضیح کلام ایشان را دیروز ذکر کردیم. فقط در کلام ایشان یک تنظیری ذکر شده است که این تنظیر یک قدری مورد مناقشه است.

تشابه مسألۀ وضع به تابلوی راهنما

ایشان می فرماید که مسألۀ وضع، در باب الفاظ، مثل مسألۀ دوالّ می ماند. دوال، عبارت از علامتهایی بوده است که سر هر فرسخی در طول جاده گذاشته می شده است و این دلالت می کرده بر این که اینجا فرسخ تمام شد، اینجا فرسخ تحقق پیدا کرد. علامتی که در جادّه، مثلا روی فرسخ اول گذاشته می شود، علامتی که روی فرسخ دوم گذاشته می شود، از اینها تعبیر به دوال می فرماید. یعنی چیزهایی که دلالت دارد بر این که اینجا رأس الفرسخ و تمام الفرسخ است.