سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 264

ایشان می فرماید مسألۀ وضع در باب الفاظ، شبیه مسألۀ وضع دوال است. منتها از نظر دلالت، همانطوری که این دوال، «یدل علی ان هذا المکان رأس الفرسخ، کذلک اللفظ یدل علی المعنی» در حیثیّت دلالت و در جهت دلالت فرقی نمی کند. منتها ایشان می فرماید: یک فرق دارد، فرق بین ما نحن فیه که مسألۀ وضع الفاظ برای معانی است و بین وضع دوال، عبارت از این است که در باب دوال، وضعش واقعیّت و حقیقت دارد، از امور واقعی است. چطور از امور واقعی است؟ برای خاطر این که شما به چشم خودتان می بینید که این علامت در این مکان وضع شده، موضوع بودن این علامت در این مکان، یک مسألۀ محسوس است، یک مسألۀ واقعیّت دار است. اما در باب وضع الفاظ، صرفا مسأله، اعتباری است و همانطور که دیروز عرض شد، نه از واقعیّت عرضیّت برخوردار است و نه از واقعیّت مقولۀ اضافه برخوردار است. بلکه صرفا یک امر اعتباریّ محض است و هیچ گونه واقعیّتی در رابطۀ با حقیقت وضع مطرح نیست. این بیان ایشان به نظر ما یک قدری شگفت آور است و مناسب نبود که ایشان این بیان را به این صورت بیان کنند.

در باب دوالی که ایشان از آن تعبیر به دوال حقیقی می کند، آنجا ما سه مطلب و سه عنوان داریم:

یک عنوان، این علامت یا سنگ، یا چیز دیگری مانند سنگ که در آنجا نصب شده که ما از آن تعبیر می کنیم به موضوع، یعنی "قرار داده شده".

عنوان دوم، آن مکانی است که این دالّ بر آن وضع شده است و خصوص آن مکانی است که «وضع هذا الحجر» وقتی می خواهیم تعبیر کنیم، با کلمۀ«علی» تعبیر می کنیم و می گوییم«وضع هذه الحجر علیه» پس آن مکان موضوع علیه می شود یعنی جایی است که دالّ، بر آن قرار داده شده است، روی او قرار داده شده است، در آن نصب شده است. لذا می گوییم«وضع الحجر علی هذا المکان» با کلمۀ«علی» تعبیر می کنیم.

اما عنوان سومی داریم؛ عنوان سوم آن است که ما از آن تعبیر به "موضوع له" می کنیم. شما می بینید که این سنگ در این مکان نصب شده است، اما سؤال می کنید که برای چه چیزی نصب شده است؟ "موضوع له" یعنی آن هدف و آن چیزی که این وضع برای آن است، عبارت از این است که علامت باشد بر این که«هذا رأس الفرسخ»، این موضوع له است.

اما در باب الفاظ و معانی، ما دو عنوان بیشتر نداریم: یک عنوان لفظ است که از آن تعبیر به موضوع می کنید و یک عنوان معنا است که از آن تعبیر به موضوع له می کنید. در باب الفاظ و معانی همین دو عنوان است: 1 - موضوع 2 - موضوع له

"موضوع" عبارت از لفظ است و "موضوع له" عبارت از معناست.

آن وقت بحث این است که ایشان این موضوع له در باب معنا را در آن عناوین ثلاثه ای که در باب دوال حقیقی وجود دارد، می خواهد جزو کدامشان قرار بدهد؟ آیا "معنا" ی در باب وضع الفاظ مثل "موضوع علیه" در باب وضع دوالّ است؟ یا مثل "موضوع له" در باب دوال است؟