سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 268

مگر در امور اعتباریّه باید برای تک تک موارد بنشینند اعتبار کنند؟ شما که خانه تان را می فروشید به یک معاملۀ صحیح عقلایی و شرعی، بعد از آنکه که«بعت و اشتریت» تمام شد؛ آیا می گویید خانۀ عقلاء کجاست که برویم در خانۀ عقلاء آنها را بزنیم و بگوییم«ایها العقلاء» بیایید اعتبار ملکیّت کنید؟ یا دست نیاز به طرف شارع دراز کنیم و بگوییم خدایا تو بیا اعتبار ملکیّت کن! آیا مسأله در امور اعتباریه اینطور است و برای کسی توهم این معنا می شود؟ یا این که شارع مقدس، یک ضوابطی را مقرر کرده است، می گوید: هرکجا این ضوابط باشد، من اعتبار ملکیّت می کنم. در باب زوجیّت، هم مقرراتی را شارع وضع کرده است، می گوید: هرکجا این مقرّرات باشد، من اعتبار زوجیّت می کنم.

عقلاء هم همین طور. در محیط خودشان می گویند هر معامله ای که واجد ضوابط و شرایط ما باشد، ما در آن اعتبار ملکیّت می کنیم و هر عقد ازدواجی که واجد مقررات ما باشد، ما اعتبار زوجیّت می کنیم. اما تک تک لازم نیست که عقلاء فلان عقد ازدواج را مثل دو شاهد عادل بیایند بالای سرش بایستند و بررسی کنند و اعتبار ملکیّت یا زوجیّت کنند. مسائل روی ضوابط و مقررات است. مسأله، هم از نظر عقلاء و هم از نظر شارع وقتی که اینطور شد، چه مانعی دارد که ما در وضع تعیّنی، اینجور بگوییم: اصحاب این لغت و افرادی که به این لغت تکلّم می کنند، جزو ضوابطشان این است که اگر لفظی در اثر کثرت استعمال در معنای مجازی به حدی رسید که نیاز به قرینه نداشت، «یعتبرون بین هذا اللفظ و بین هذا المعنی المجازی، الارتباط و الاختصاص». منتها در وضع تعیینی، شخص معیّن یا اشخاصی این ارتباط و اختصاص را اعتبار می کنند ولی در وضع تعیّنی، زباندانهای هر لغتی این اختصاص را اعتبار می کنند. اگر ما مسأله را به این صورت مطرح کردیم، هم می توانیم قائل شویم به این که؛ وضع، یک امر اعتباری محض است و هم می توانیم در تقسیم مان مناقشه نکنیم، بگوییم تقسیم وضع به وضع تعیینی و تعیّنی یک تقسیم حقیقی است و هردو داخل در دایرۀ وضع است، منتها به این کیفیتی که شما ملاحظه فرمودید.

پس یک تقسیم، این تقسیم است که با توجّه به اعتباری بودن وضع، به این صورت می توانیم آن را حل کنیم. تقسیم دیگری برای وضع هست که تقسیم به چهار قسم است از نظر وضع عام، موضوع له عام، وضع خاص، موضوع له خاص، و همین طور دو قسم دیگری که در اینجا هست این را ان شاء اللّه مطالعه بفرمایید برای بعد.

بحث اخلاقی

یک حدیثی را به عنوان بحث اخلاقی روز چهارشنبه نقل می کنم: روایت از اصول کافی است «منصور بن یونس عن ابی عبد اللّه(علیه السلام) قال فی حکمه آل داود، علی العاقل ان یکون عارفا بزمانه، مقبلا علی شأنه، حافظا للسانه».