- مقدمه 1
- اشاره 3
- موضوع علم 3
- نیاز علوم به موضوع 5
- تبیین محل بحث 5
- نظریۀ امام خمینی«قده» دربارۀ احتیاج علوم به موضوع 6
- متن دلیل مشهور در لزوم نیاز علوم به موضوع 8
- دلیل مشهور بر لزوم نیاز هر علمی به موضوع 9
- محور اتحاد در موضوع علم(جامع) 10
- تذکّری به شاگردان«رعایت امانت در نقل گفته ها» 11
- اقسام واحد و اشکال دلیل مشهور 12
- اشاره 12
- نقد دلیل مشهور 12
- یادسپاری سودمند، مراد از«أَهْلَ الْبَیْتِ» 13
- مراد از واحد 14
- مراد از وحدت در ترتب غرض واحد بر علوم 14
- ترتّب دو علت بر معلول واحد 17
- نقدی بر دلیل مشهور 18
- نقد دوم بر دلیل مشهور 19
- اشاره 21
- محور تمایز علوم 21
- نقد سوم بر دلیل مشهور 21
- نقد نظریۀ مشهور بر تمایز علوم به تمایز موضوعات 22
- نقد دلیل وحدت غرض و جامع بین موضوعات مسائل 24
- نقد سوم 26
- نظر استاد در اثبات وجود و وحدت موضوع 27
- شبهه عدم سنخیت به لحاظ غرض 28
- وحدت و وجود موضوع 29
- یادسپاری ضروری، توجه به ترتیب بحث 30
- اشاره 30
- تعریف موضوع 30
- تبیین حوزۀ بحث(معنای عرض و ذاتی) 31
- تعریف موضوع علم از نظر منطقین 32
- تقسیمات عرض 32
- اشاره 32
- تقسیم عرض به ذاتی و قریب 33
- صور هشتگانه در عروض 33
- صورت دوم و سوم 34
- خلاصۀ صورت اول عروض 34
- وجه اشتراک پنج قسم از عروض 35
- توضیحی پیرامون واسطه در ثبوت و عروض 37
- خلاصۀ اقسام هشتگانه 38
- تبیین احکام صور هشتگانه عرض 40
- اشاره 41
- سخنی از صدر المتألهین دربارۀ عرض قریب 41
- توجیه نظریّۀ صدر المتألهین 43
- نظریۀ حاجی سبزواری(ره) دربارۀ عرض قریب 43
- نظریۀ علامۀ طباطبائی(ره) دربارۀ عرض ذاتی و قریب 44
- اشاره 44
- خلاصۀ نظریات دربارۀ عرض قریب و ذاتی 44
- نقد نظریۀ علامۀ طباطبائی(ره) دربارۀ تعریف عرض ذاتی و قریب 45
- نقل نظریه ای از ملاصدرا و لازمۀ آن 47
- ادامۀ توضیح نقد نظریۀ مشهور 48
- اشاره 48
- شاهدی دیگر بر عدم صحت نظریۀ مشهور 49
- نقد و بررسی نظریۀ محقق خراسانی(ره) 50
- اشاره 50
- نگرشی دقیق بر طرح مسأله و تشریح معنای عرض 51
- خلاصۀ نقد امام خمینی(ره) 51
- نظریۀ استاد دربارۀ تعریف موضوع علوم و عرض 52
- نقدی بر نظریۀ فلاسفه و مناطقه 52
- وجه تمایز و اشتراک جوهر و عرض 54
- توضیحی پیرامون تعریف و اقسام عرض 54
- توضیح اشکال در احکام وضعیّه 55
- اشاره 55
- مراد از عرض در تعریف موضوع علوم 55
- توضیح اشکال در احکام تکلیفیّه 56
- معروض حکم وجوب یا حرمت 57
- اشاره 58
- نظر استاد دربارۀ تعریف علم اصول 58
- مراد از عرض در تعریف علم اصول 59
- پاسخ از اشکال امام خمینی(ره) بر محقق خراسانی(ره) 60
- اشکال بر تعریف موضوع علم و پاسخ آن 62
- چگونگی ارتباط موضوع علم با مسائل آن 63
- نظر استاد دربارۀ اثبات وجود موضوع برای علم 64
- تمایز علوم و محور آن 65
- اشاره 65
- اشکال اول بر سخن مشهور و پاسخ آن 66
- دو احتمال در معنای سخن مشهور برای تمایز علوم 66
- نکتۀ لطیفی از محقق اصفهانی(ره) 67
- نظریّۀ مشهور در تمایز علوم و اشکالات بر آن 69
- توضیحی پیرامون برهان انّ و لمّ 70
- اشاره 70
- توجیه آخوند(ره) پیرامون سخن مشهور در تمایز علوم 71
- بر اشکال مرحوم آخوند(ره) به مشهور 72
- اشاره 72
- جواب اشکال مرحوم آخوند(ره) 73
- کلام بزرگان پیرامون موضوع علم و وحدت آن 74
- نظریۀ مرحوم محقق خراسانی(ره) در تمایز علوم 76
- اشاره 76
- دو نکتۀ قابل توجه در سخن آخوند(ره) 78
- اشکال اول بر آخوند(ره) در تأخیر غرض از علم و پاسخ آن 79
- اشکال دوم بر آخوند(ره) در عملی بودن اغراض 80
- اشاره 81
- تحلیلی پیرامون تمایز علوم به تمایز اغراض 81
- پاسخ از اشکال دوّم عملی بودن اغراض 81
- اشاره 83
- نظریّۀ امام خمینی«ره» پیرامون تمایز علوم 83
- نقد نظریّۀ امام خمینی«ره» 84
- پاسخ از نقد بر امام خمینی«ره» 85
- پاسخ دوم از نقد بر امام خمینی«ره» 86
- اشاره 89
- نظریّۀ آیه الله بروجردی«ره» (پیرامون تمایز علوم) 89
- مقدمّه اوّل 90
- مقدمۀ دوم 91
- مقدمۀ سوّم(توضیحی پیرامون معنای عرض) 92
- مقدمۀ چهارم 94
- مقدمۀ پنجم 94
- خلاصۀ نظریّۀ مرحوم آیه الله بروجردی 96
- نقد استاد بر کلام آیه اللّه بروجردی 97
- نقد سوم: مراد از جامع محمولات و پاسخ آن 99
- اشکال اساسی اول 102
- توسعۀ اشکال بر سخن مشهور 105
- سلامت نظریۀ آخوند(ره) در تمایز، از اشکال پیشگفته 106
- اشکال اساسی دیگری بر نظریۀ مرحوم بروجردی 108
- تقریر اشکال به بیان دیگر 110
- طرح یک شبهه و پاسخ آن 111
- خلاصۀ اشکال 112
- تفاوت تمایز در مقام تعلیم و تدوین 114
- بررسی نظریۀ آقای خوئی(ره) 114
- نقد کلام آقای خوئی(ره) 117
- تمایز علوم به تمایز روشها و متدهای بحث 120
- نقدهای نظریّۀ پیشگفته 121
- نقد یکم 121
- نقد دوّم 122
- مختار استاد در تمایز علوم 123
- نقد سوّم 123
- فرق سنخیت با عنوان جامع 125
- تبیین بحث پیرامون موضوع علم اصول 127
- اشاره 127
- نظر مشهور پیرامون موضوع علم اصول و نقد دوگانۀ آن 128
- اشاره 128
- اشکال صاحب فصول بر مشهور 129
- پاسخ صاحب فصول از اشکال خودش 129
- نقد آخوند(ره) بر پاسخ پیشگفته 130
- توجیه شیخ بر نظریۀ صاحب فصول 131
- پاسخ مرحوم آخوند(ره) از توجیه شیخ 132
- خلاصۀ بحثهای گذشته 133
- اشکال آخوند(ره) بر دفاع شیخ 133
- نقدی بر آخوند(ره) 136
- خلاصۀ اشکال بر فرض دوم 136
- نقد نظریۀ مرحوم آخوند(ره) 137
- پاسخ نقد پیشگفته 137
- اشاره 137
- نظر مرحوم آخوند(ره) در موضوع علم اصول 137
- اشاره 140
- نظریۀ مرحوم آقای بروجردی پیرامون موضوع علم اصول 140
- معنای حجت 141
- نقدی بر نظریۀ پیشین 142
- موارد استثنا 142
- نظریۀ امام خمینی«ره» پیرامون موضوع علم اصول 143
- نظر استاد در موضوع علم اصول 144
- اشاره 147
- تعریف مشهور 147
- اشاره 148
- اشکال اول آخوند(ره) بر تعریف مشهور 148
- دفاعی از تعریف مشهور 150
- اشکال دوم آخوند(ره) بر تعریف مشهور 151
- اشاره 151
- تفاوت اصول عملیه در شبهات موضوعیه و حکمیه 153
- اشاره 156
- تعریف آخوند(ره) در تعریف علم اصول 156
- اشکالات امام خمینی«ره» بر تعریف آخوند(ره) 157
- اشاره 159
- اشکال مرحوم اصفهانی(ره) بر تعریف آخوند(ره) 159
- امکان طرح جامع و نقد آن 160
- خلاصۀ اشکال مرحوم محقق اصفهانی(ره) 160
- چگونگی حجیّت امارات شرعیه 161
- اشاره 162
- نظر مرحوم آخوند(ره) پیرامون حجیت امارات 162
- نقد استاد بر نظریۀ مرحوم آخوند(ره) 163
- اشاره 165
- نقدهای سه گانۀ تعریف پیشگفته 165
- تعریف مرحوم نایینی بر علم اصول 165
- نقد مرحوم اصفهانی(ره) بر تعریف پیشگفته 168
- تعریف مرحوم محقق عراقی(ره) بر علم اصول 168
- اشاره 168
- نقد امام راحل«ره» بر تعریف محقق عراقی(ره) 169
- تعریف آقای خوئی(ره) از علم اصول 171
- اشاره 171
- نقدی بر رکن اول 172
- اشاره 172
- اشاره 172
- رکن اول تعریف فرق استنباط و تطبیق 172
- پاسخ نقد پیشگفته توسعه در معنای استنباط 173
- توضیحی از استاد پیرامون پاسخ پیشگفته 174
- رکن دوم تعریف 175
- اشاره 175
- نقد تعریف پیشگفته 176
- توضیحی پیرامون قواعد آلی و استقلالی 178
- تعریف امام راحل(ره) از علم اصول 178
- اشاره 178
- استصحاب و قاعدۀ حلّ، آلیّت و استقلالیت 180
- نقد استاد بر کلام امام راحل(ره) 183
- توضیحی پیرامون قواعد اصولی و فقهی 185
- اشاره 185
- خلاصۀ امتیاز اول 186
- نقدی بر سخن شیخ 187
- بیان امتیاز دوم 187
- اشاره 187
- اشاره 189
- بیان تفاوت دیگری میان قواعد اصولی و فقهی 189
- نظر استاد پیرامون امتیاز قواعد فقهی از اصولی 189
- خلاصۀ نظر استاد 190
- اشاره 192
- مراد از وضع ذاتی(ارتباط ذاتی لفظ و معنا) 193
- توضیح و نقد وضع ذاتی 194
- دو احتمال دیگر در وضع ذاتی و نقد آن 195
- دلیلی بر نفی مدخلیّت وضع 196
- اشاره 196
- دو نقد بر دلیل پیشگفته 197
- واضع الفاظ ، انسان است یا خداوند 200
- اشاره 200
- دلیل اول: آیۀ«عَلَّمَ آدَمَ الْأَسْماءَ کُلَّها» 201
- اشاره 201
- اشاره 201
- ادلّه قائلین به واضع بودن خداوند 201
- اشاره 202
- دلیل دوم قائلین به واضع بودن خداوند 202
- سستی استدلال به آیه«عَلَّمَ آدَمَ الْأَسْماءَ» 202
- نفی واضع بودن بشر 203
- اشاره 203
- جواب استاد از دلیل دوم 203
- عدم قدرت انسان بر وضع الفاظ غیرمتناهی 204
- گسترش زبان در بین بشر 205
- دلیل مرحوم محقق نائینی(ره) بر این که واضع بشر نیست 207
- دلیل دوم مرحوم نائینی(ره) «عدم تناهی الفاظ و معانی» 208
- استبعاد واضع بودن بشر برای الفاظ 209
- وضع الفاظ برای معانی در زمان عدم وجود وضع 210
- وضع الفاظ ، جعل تکوینی، تشریعی، الهام یا جبلّی 211
- اشاره 211
- اشکالات بیان مرحوم نائینی(ره) 212
- بازگشت تکثّر زبانها به واضع بودن خداوند 215
- غایت و نتیجۀ وضع 216
- ضرر تکثّر زبانها به سهولت تفهیم و تفهّم 216
- عدم تلازم بین نافع بودن و آیه بودن 217
- راز وضع لغات 219
- چگونگی وضع لغات در معانی کلیّه 219
- اشاره 219
- نظر قابل قبول در وضع لغات 220
- اشاره 222
- وضع تعیینی و تعیّنی 222
- اشاره 222
- ماهیّت و حقیقت وضع 222
- ریشۀ تعریف ماهیت وضع در بیان صاحب کفایه(ره) 223
- مبهم بودن تعریف وضع 224
- اختصاص لفظ به معنا ناشی از وضع است 224
- تعریف وضع مساوی با معنای مصدری است، نه اسم مصدری 225
- اشاره 226
- تعریف دوم وضع 226
- نمونه ای که داخل در مقولات جوهریه و عرضیه نیست 227
- معنای ملازمه واقعیه لفظ و معنا 227
- تساوی ملازمه بین لفظ و معنا برای عالم و جاهل 229
- وضع، ملازمۀ بین لفظ و معنا است 229
- ملازمه بین لفظ و معنا تصوّر ندارد 230
- معنای هو هویّت 232
- اشاره 232
- هو هویّت اعتباریّه 233
- هو هویّت اعتباریّه بین لفظ و معنا 234
- اشاره 234
- دلیل اول؛ القای معانی توسط لفظ 235
- دلیل دوم؛ وجود چهارگانۀ معانی، وجود حقیقی، ذهنی، انشائی، لفظی 236
- حقیقت وضع 237
- اشاره 237
- عدم فرق بین وضع کلی و جزئی 238
- عدم توجه به ایجاد اتحاد و هو هویّت در مقام نامگذاری 240
- عدم فرق در وضع مفهوم کلی و جزئی 241
- اصالت معانی و آلیّت الفاظ 241
- تباین بین وجود لفظی و خارجی 242
- دلیل دوم هو هویّت: مراتب وجود 242
- مسامحه در تقسیم چهارگانۀ وجود معنا 244
- تفسیر چهارم برای وضع؛ التزام نفسانی 245
- حقیقت وضع، در باطن و نفس واضع 246
- دلیل وجدانی بر تعریف سوم؛ التزام نفسانی 248
- مناسبت بین معنای لغوی و سایر موارد استعمال وضع 249
- پذیرش یا رد تعریف وضع به التزام نفسی 249
- عدم فرق بین واضع اصطلاحی و مستعملین 249
- عدم اطلاق واضع بر مستعملین 250
- لفظ محقق وضع است یا حاکی از آن 251
- تفاوت جملۀ انشائیه و خبریه در حکایت واقع 252
- اشکال بر تفسیر وضع به تعهد نفسانی 253
- اشاره 255
- مسألۀ وضع تحت مقولات جوهر و عرض نیست 255
- نظر مرحوم محقق کمپانی در مسألۀ وضع 255
- دلیل اول بر عدم ارتباط وضع به عرض 256
- دلیل دوم بر عدم ارتباط وضع به عرض 257
- وضع از مقولۀ اضافه 258
- اشاره 258
- وضع از امور اعتباری 259
- عدم فرق بین بکار بردن لفظ و اشاره در واقعیت 260
- دقت در معنای وضع و عدم توجه واضعین 261
- تشابه مسألۀ وضع به تابلوی راهنما 263
- اعتباری بودن وضع الفاظ و دوالّ 265
- وضع تعیینی و تعیّنی براساس نظر محقق اصفهانی(ره) 266
- اعتبار ارتباط و اختصاص در وضع تعیّنی مانند تعیینی 267
- اقسام اربعۀ وضع 271
- اشاره 271
- منشأ تقسیم چهارگانه در وضع 272
- تعریف اقسام وضع 272
- یک نکته در دو قسم اول از وضع 273
- دو قسم دیگر از اقسام وضع 274
- نظر صاحب کفایه در عدم امکان قسم چهارم 275
- امکان وقوع اقسام چهارگانۀ وضع 275
- غیرقابل تصور بودن قسم سوم و چهارم 277
- نظر امام خمینی(ره) در عدم امکان صورت سوم و چهارم وضع 280
- دفع اشکال از صورت سوم وضع با تفصیل در کلیات 281
- کلیات انتزاعیه مرآت افراد 282
- قضایای حقیقیه و خارجیه مرآت افراد 284
- معنای حکایت در قضایای کلیه 285
- جواب نقضی و حلّی به نظریۀ بعض الاعلام 286
- نقد استاد بر مؤید بعض الاعلام 287
- کلی بگونۀ اهمال یا سریان 289
- نظر استاد در اهمال و سریان 290
- عدم امکان تصویر عقلی در وضع عام و موضوع له خاص 292
- فرض امکان تصویر عقلی و نقد بر آن 293
- وضع خاص و موضوع له عام و امکان تصویر عقلی آن 295
- عدم امکان وضع خاص و موضوع له عام و نقد آن 297
- نظر استاد پیرامون امکان وضع خاص و موضوع له 298
- اشاره 302
- اشکال بر امکان وضع عام و موضوع له عام 302
- پاسخ اشکال بر وضع عام، موضوع له عام 303
- فرق تصور جزئی و کلی و اشتراک آنها 304
- محمول در قضایای حملیه 305
- دو تصویر در نظریۀ مشهور در وضع عام و موضوع له عام 307
- ثمرات و نتایج دو تصویر در حقیقت وضع عام و موضوع له عام 308
- نظریه محقق عراقی(ره) پیرامون وضع عام و موضوع له عام 309
- طرح شبهۀ امکان ملاحظۀ تمامی حصص و پاسخ آن 312
- نقد بیان محقق عراقی(ره) در وضع عام و موضوع له خاص 313
- بیان استاد پیرامون تحقق کلی طبیعی در خارج 315
- تبیین امکان وقوعی اقسام چهارگانه 316
- پاسخ استاد به شبهۀ اعلام شخصیّه 318
- تبیین وضع اعلام شخصیّه 320
- وضع خاص و موضوع له خاص و اشکالات آن 321
- تلازم وجود با جزئیت 322
- جهت قضیه در مورد وجود خارجی 323
- اشاره 325
- اشکال در وضع اعلام شخصیه 325
- تقریر چکیدۀ اشکال 326
- پاسخ اشکال یاد بر وضع اعلام شخصیه 327
- اشاره 328
- وضع نوعی و شخصی و بررسی موارد چهارگانۀ آن 328
- توضیحی پیرامون شخصی بودن وضع 329
- بررسی قسم اول 329
- تبیین احکام صورتهای چهارگانۀ وضع(از جهت نوعی یا شخصی بودن) 331
- حکم قسم سوم و چهارم 332
- اقوال سه گانه در بیان حکم قسم سوم و چهارم 333
- نظر استاد مبنی بر ترجیح نظریۀ مرحوم آقای خوئی(ره) 334
- بیان حکم وضع در حروف 335
- بیان نظریۀ مرحوم آخوند(ره) در چگونگی وضع حروف 336
- ثمرۀ بحث از چگونگی وضع حروف 338
- اشاره 338
- بررسی نظریّۀ مرحوم آخوند(ره) پیرامون وضع حروف 339
- بررسی احتمالهای دوگانه، خصوصیت خارجیه یا ذهنیه 340
- جزئیت خارجیه در معانی حروف 342
- اشکال سوم آخوند(ره) بر سخن مشهور 345
- نظریّۀ آخوند(ره) پیرامون وضع حروف و اشکال استاد بر آن 348
- اشاره 348
- پاسخ مرحوم آخوند(ره) 349
- نقد احتمال اول مرحوم آخوند(ره) بنابر فرق بین حرف من و ابتدا 350
- بیان استاد و نقد پاسخ آخوند(ره) 352
- اشاره 352
- اشکال ترادف معنای اسمی و حرفی و پاسخ آخوند(ره) 352
- احتمال دوم در بیان آخوند(ره) 353
- نقد پاسخ دوم آخوند(ره) در جابجا کردن محدودۀ استعمال 354
- نقض استقلالی بودن معنای اسمی و تبعی بودن معنای حرفی 356
- عدم ارتباط استعمال در معنا به طریقیت و موضوعیت 356
- اشکال مرحوم خوئی(ره) به آخوند(ره)، پیرامون تبعی بودن معنای حروف 359
- پاسخ استاد از تبعی بودن معنای حروف 360
- اشکال اساسی بر نظریۀ آخوند(ره) در وضع معنای حرفی 361
- بررسی نظریۀ دوم در وضع حروف 361
- نقدهای استاد بر نظریۀ تشبیه حروف به حرکات اعرابیه 362
- بررسی سخن مرحوم نائینی(ره) در وضع حروف 364
- بیان مبنای مرحوم نائینی(ره)؛ پیرامون تفاوت معانی اسمیه و حرفیه 366
- تفاوت عالم ذهن با عالم خارج در تحقق مقولۀ جوهر و عرض 367
- عینیت معنای حرفی و ربطی 368
- دو خصوصیت برای معنای عقود و ایقاعات 369
- تشابه میان معانی حرفی و اسمی و عقود و ایقاعات 369
- اشاره 369
- بیان تشابه میان معانی حرفی و اسمی و لفظ و معنا 370
- مؤید روایی بر بیان مرحوم نائینی(ره) و نقد آن 371
- غیرمعقول بودن معانی ایجادیه حروف و اشکال استاد بر آن 373
- اشکالات و نقض بر کلام نائینی(ره) 375
- قول مرحوم محقق اصفهانی(ره) در وضع حروف 380
- تقسیم وجودات در کلام فلاسفه 381
- اشاره 381
- مسألۀ شک و فرق آن با یقین 383
- بیان مرحوم اصفهانی(ره) در وجودات 387
- دلیل دوم بر مدعا 388
- استقلالی بودن مفهوم و غیرمستقل بودن مصادیق آن 389
- خلاصۀ مختار محقق اصفهانی(ره) در معانی حروف 391
- اشاره 391
- اشکال نقضی مرحوم خوئی(ره) بر محقق اصفهانی(ره) 391
- اشکال استاد بر مرحوم خوئی(ره) 393
- مراحل واقعیت در قضایای واقعیه 395
- اشکال دوم مرحوم خوئی(ره) بر محقق کمپانی 396
- پاسخ استاد به مرحوم خوئی(ره) 398
- پاسخ حلی 399
- پاسخ استاد از اشکال دوم مرحوم خوئی(ره) 400
- اشکال سوم آقای خوئی(ره) در استعمالات 402
- بیان نظریۀ مرحوم خوئی(ره) در معانی حروف 406
- ارزیابی و نقد اول بر نظریۀ مرحوم خوئی(ره) در باب حروف 409
- انگیزه های انتخاب در معنای حرفی 409
- اشکال سوم بر کلام مرحوم خوئی(ره) 412
- نقد دوم بر کلام مرحوم خوئی(ره) 412
- نظریۀ استاد پیرامون معانی حروف 414
- اشاره 414
- بررسی مراحل تصوری و تصدیقی در جملات اخباری 415
- بیان تنظیری از صدر المتألهین برای معنای حرفی 417
- بررسی مرحلۀ تصور مستمع 418
- توضیحی پیرامون حقیقت جمل خبریه 418
- اشاره 418
- بررسی مرحله استعمال و بیان شاهدی از ادبیات عرب 419
- معانی حروف حاکیه 421
- معانی حروف ایجادیه 422
- واقعیت عنوان و معنون در معانی حرفیه 424
- اشاره 424
- کیفیت وضع در حروف حاکیه 424
- دفع اشکال مرحوم آخوند(ره) 426
- راه حل در باب معنای حروف 427
- جواب امام«ره» از اشکال مرحوم آخوند(ره) در معانی حروف 429
- عدم جواز استعمال لفظ مشترک در اکثر از معنای واحد 430
- فرق کلی و جزئی خارجی 431
- حکایت حروف از واقعیات 433
- اشاره 436
- نتیجۀ بحث در باب حروف 437
- تفاوت جمل انشائیه و اخباریه در ادامۀ بحث حروف 439
- تقسیم قضایای حملیه و اتحاد در آن 439
- تقسیم قضایای حملیه به حمل شائع صناعی 441
- اشاره 441
- اجزاء قضایای حملیه 442
- اجزاء اصلی قضایا 444
- قضیۀ حملیۀ به حمل شائع صناعی 446
- قضیۀ حملیۀ به حمل شایع صناعی قسم دوم 447
- اشاره 447
- خصوصیت قضایای حملیۀ به حمل شایع صناعی قسم دوم 448
- وجود نسبت در بعض قضایا و حق در آن 451
- کلام مشهور در اجزاء قضایا و ردّ استاد 452
- نسبت در قضایای سلبیه 454
- مختار مشهور در توجیه قضایای سلبیه 455
- واقعیت در قضایای لفظیه و معقوله 457
- ملاک حمل محمول بر موضوع در قضایای حملیه و مراتب اتحاد 458
- اشاره 459
- مراد از قضایای مؤوّله 459
- هو هویت در قضیۀ سالبه 460
- ملاک در باب قضایای حملیه موجبه و سالبه 460
- اتحاد کامل بین اسماء و حروف 463
- اشاره 464
- اشاره 465
- مورد اختلاف بین خبر و انشاء در کلام آخوند(ره) 465
- تفاوت حقیقی بین اسماء و حروف 466
- اشاره 466
- نظر استاد در تفاوت حقیقی بین اسماء و حروف 467
- فرق انشاء و اخبار 469
- بعت اخباری و خصوصیت معنای انشائی 470
- نتیجۀ قول به عدم فرق بین انشاء و اخبار 471
- توجیه جملات اخباری 472
- ماهیت اخبار و فرق آن با ماهیت انشاء 474
- اشاره 474
- کلام بعض الاعلام در اعتبار نفسانی انشاء 475
- جواب استاد از کلام بعض الاعلام 476
- نقش لفظ در باب انشاء 476
- اشکال به اعتبار نفسانی در انشاء 478
- حقیقت انشاء و دخالت لفظ در آن 480
- نظر مشهور در وعاء اعتبار در انشاء و اشکال استاد 482
- کلام آخوند(ره) در وجود انشائی 483
- مراد از تشخّص و جزئیت در وجود انشائی و اشکالات آن 485
- رابطۀ نفس الامر و واقعیت در وجود انشائی 485
- اشکال مرحوم محقق اصفهانی(ره) بر کلام مرحوم آخوند(ره) 487
- عدم تلازم میان وجود انشائی و اعتبار ملکیت 487
- مراد از نفس الامر در کلام آخوند(ره) 488
- ارتباط جمل خبریه با جمل انشائیه 489
- مناقشه در کلام محقق اصفهانی(ره) 491
- عدم انحصار وجودات چهارگانه 492
- رد استاد بر توجیه محقق اصفهانی(ره) از کلمۀ نفس الامر 493
- فرق مفردات غیر انشایی با جملات 494
- فرق میان جمله خبریه و جمله انشائیه 495
- اشکال به مشهور و مرحوم آخوند(ره) در انشاء 497
- تشبیه انشاء به اسماء اشاره و ضمائر 498
- علت رجحان قول مرحوم آخوند(ره) 498
- تشخص در اشاره و تخاطب 499
- اشاره 500
- کلام محاضرات در دخالت اشارۀ عملیه در اشارۀ لفظیه 500
- جواب استاد از کلام محاضرات 501
- اشاره 503
- فرق اشارۀ لفظیه و اشاره عملیه 503
- کلام محقق خراسانی(ره) و اشکال آن 504
- خصوصیات اسماء اشاره 504
- اشکال به نسبت بین مشیر و مشار الیه 506
- اشتراک ضمیر غائب با اسم اشاره 509
- اشارۀ عملیه در غائب 510
- عدم انحصار وضع عام و موضوع له خاص در حروف 511
- فرق اسم ظاهر و اسماء اشاره 511
- اشاره 513
- استناد صحت استعمال به ترخیص واضع 515
- مختار مرحوم آخوند(ره) در استناد صحت استعمال مجاز با ذوق عرف 516
- اشاره 516
- اشکال بر استدلال مرحوم آخوند(ره) 517
- ادعای سکاکی در مقابل مشهور 518
- اشاره 520
- کلام مشهور در مجاز اعم از استعاره و غیراستعاره 520
- ادعای عینیت، توجیه دیگر در کلام سکاکی 521
- راه سوم در توجیه مجازات 522
- ارادۀ استعمالیه و ارادۀ جدیه 523
- علاقۀ مشابهت 526
- علت استعمال مجازی در کلی مجازات 526
- اشاره 526
- لزوم توجه به ارادۀ جدی 527
- فرق کلام مرحوم مسجد شاهی با سکاکی 528
- مؤید برای کلام مرحوم مسجد شاهی 529
- معانی در استعمالات حقیقیّه و استعمالات مجازیه 531
- اشاره 532
- مبانی مختلف در استعمال لفظ 532
- صحت اطلاقات و عنوان استعمال 533
- صحه الاستعمال به معنای حسن الاستعمال 535
- اقسام چهارگانه در اطلاق و ارادۀ لفظ 538
- اشکالات مرحوم آخوند(ره) 539
- جواب مرحوم آخوند(ره) از صاحب فصول 540
- بهترین جواب به صاحب فصول 541
- انطباق عنوان استعمال 542
- مراد از استعمال و مغایرت اعتباری 544
- اشاره 544
- مناقشۀ مرحوم بروجردی(قده) و جواب استاد به ایشان 546
- عنوان استعمال در قسم دوم و سوم 548
- احتمالات مرحوم آخوند(ره) در صنف و نوع 550
- نظر مرحوم آخوند(ره) در نوع و صنف 552
- بیان استاد در باب نوع و صنف 553
- شبهه وحدت مستعمل و مستعمل فیه در باب استعمال 555
- موضوع له الفاظ و نقش اراده 557
- مراد از وجود حقیقی اراده و اتحاد آن با طلب 559
- ادلۀ مرحوم آخوند(ره) در ابطال نقش اراده در موضوع له 559
- دلالت لفظ بر خارجیت و دلیل قائلین 561
- اشاره 562
- علت غائی و ارتباط آن به وضع 562
- دخالت اراده و مراد متکلم در هدف غائی وضع 564
- نظر استاد در باب دخالت اراده در وضع 565
- کلام علمین: شیخ الرئیس و محقق طوسی خواجه نصیر الدین 566
- بیان صاحب معالم و صاحب قوانین در دخالت قید در موضوع له 566
- کلام محقق طوسی و شیخ الرئیس و توجیه مرحوم آخوند(ره) 570
- اشاره 572
- کلام بعض الاعلام در دخالت التزام در وضع 572
- پاسخ استاد از بعض الاعلام و جواب مشهور 573
- وضع برای مجموع مرکب 575
- وضع در مرکبات، بما هو مجموع مرکب 577
- اشاره 579
- مراد از واقعیت 579
- توجیه وحدت مفاد مجموع مرکب با مفاد هیئت جملۀ خبریه 581
- دلیل ابن مالک در بیان وضع شخصی در مرکبات 582
- تبادر 584
- علائم حقیقت و مجاز 584
- مورد استعمال تبادر 585
- اثر مترتب بر تبادر و فرق وضع تعیینی و تعیّنی 585
- اشاره 585
- علت انتخاب تبادر برای علامت حقیقت 586
- اشکالات بر تبادر و توجیه آنها 587
- وجود دو فرد از علم تفصیلی و پاسخ آن 589
- شرط صحت اطلاق تبادر 591
- اصاله عدم القرینه 592
- مراد از اطراد 592
- اشاره 592
- مراد مرحوم آخوند(ره) از علامیت تبادر برای حقیقت 596
- اشکال به کلام مشهور در عدم مجازیت تبادر 597
- اشاره 598
- مراد از عدم صحت سلب 598
- خصوصیت قضایای موجبه 599
- بیان مرحوم آیه الله بروجردی(قده) در شرط نهم در تناقض 600
- انواع قضایای سالبه و موجبه 601
- اشکال دور در مسألۀ تبادر 605
- اتحاد و هو هویت در قضایای حملیه 607
- فرق علم اجمالی و علم تفصیلی 608
- توجیه مرحوم آخوند(ره) از اشکال در عدم صحت سلب 610
درس سی و نهم
بسم الله الرحمن الرحیم
الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلاه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و اله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.
اقسام اربعۀ وضع
اشاره
تقسیم دیگری در باب وضع شده که وضع را به اقسام اربعه تقسیم کرده اند و برای هر قسمی، نام و عنوانی را ذکر کرده اند:
قسم اول: وضع عام، موضوع له عام.
قسم دوم: وضع خاص، موضوع له خاص.
قسم سوم: وضع عام، موضوع له خاص.
قسم چهارم: وضع خاص، موضوع له عام.
یک بحث در معنای این اقسام است و این که مراد از این اقسام چیست؟
یک بحث هم در امکان عقلی این اقسام است که آیا تمامی این اقسام، از نظر عقل، متصور و معقول هست یا همۀ این اقسام یا بعضی شان غیرمعقول و غیرمتصور به حسب عقل است؟
بحث دیگری هم در مصادیق این اقسام است که آیا همۀ این اقسام و یا آنهایی که امکان تصور دارد، در خارج هم وقوع دارد؟ آیا می توانیم مصداقی برای او پیدا کنیم یا این که، یک مطلب عقلی متصور است، لکن مصداق خارجی ندارد؟
این جهاتی است که باید در اینجا ملاحظه شود و مسائلی هست که باید موردنظر قرار بگیرد.