سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 273

معنا ابتدا دو حالت دارد:

یک وقت این معنا، کلی و قابل صدق بر کثیرین و قابل انطباق بر مصادیق متعدده است فی نفسه.

یک وقت هم این است که این معنا جزئی است و یک موجود خارجی با خصوصیّات فردیّه و با تشخّصات است. پس معنای متصوّر برای واضع«تاره یکون فی نفسه کلیا و تاره یکون جزئیّا». این در مقام تصوّر است و مقدّمه و زمینه تحقق وضع است.

در حال وضع، یک وقت این است که وضع مطابق با تصوّر و متصوّر واضع است، یعنی همانطور که معنای متصوّر - در مقام اعتبار وضعی -، کلّی است، لفظ را برای همان معنای کلی قرار می دهد و وضع می کند که در حقیقت، متصوّر و موضوع له او هیچ گونه اختلافی ندارد، متصوّر یک معنای کلی قابل صدق بر کثیرین است یا متصور در معنای جزئی است، یک معنای جزئی متشخص در خارج است و لفظ را هم در مقابل همان معنای متصور که قابل صدق بر کثیرین است در صورت اول و جزئی است در صورت دوم، وضع می کند.

اگر اینطور شد؛ در حقیقت، این دو صورت از آن چهار صورت را تشکیل می دهد، این دو صورت یک معنای خیلی روشن و واضحی است که انسان یک معنای کلی را تصور کند و لفظ را در مقابل همان معنای کلی وضع کند و یا یک معنای جزئی را تصور کند و لفظ را در مقابل همان معنای جزئی وضع کند، این دو قسم خیلی روشن است.

یک نکته در دو قسم اول از وضع

لکن ما باید یک نکته را در رابطۀ با همین دو قسم توجه کنیم و آن این است که آیا اینجایی که واضع یک معنای کلی را تصور می کند، باید به این کلی از جهت منطق که عبارت از جنس و فصل است، واقف باشد؟ مثلا واضع کلمۀ انسان را برای معنای کلی انسان وضع می کند، برای مفهوم انسان وضع می کند، آیا باید واضع منطق را خوانده باشد؟ آیا باید برای او جنس و فصل انسان مشخص باشد؟ آیا باید بداند که این معنای کلی جنسش حیوان و فصلش ناطق است؟ یا این که نه! در مقام وضع، آشنایی به این جهت لزوم ندارد و همین که معنای کلی انسان را ولو اجمالا می داند - که این نوع در مقابل سایر انواع حیوانات است و می داند که این نوع، در مقابل بقر و غنم و امثال ذلک است، اما ماهیّت منطقی اش چیست؟ اینها را دیگر درس نخوانده و اطلاعی دربارۀ اینها ندارد - همین مقدار کفایت می کند؟

ظاهرش این است که همین معنا کفایت می کند، در مقام وضع، بیشتر از این لازم نیست. وضع، ارتباطی به منطق ندارد و ارتباطی به جنس و فصل ندارد، در حقیقت یک چیزی است که مربوط به خودش و در رابطۀ با خودش است. کما این که در اعلام شخصیه هم مسأله همینطور است. انسانی که برای بچه اش نامگذاری می کند، آیا تمام خصوصیّات این بچه برای او مشخص است و می داند که