سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 274

این بچه مثلا از نظر درک، درک دارد یا ندارد؟ میزان درکش چطوری است؟ آیا اعضاء باطنی او سالم است یا سالم نیست؟ آیا دو قلب دارد یا یک قلب دارد؟ اینها در خصوصیّات فردی یک فرد نقش دارد، اما در مقام وضع لازم نیست که اینها معلوم باشد. بلکه همین موجود خارجی که بچۀ من هست، کلمۀ علی و نام علی را مثلا برای او قرار می دهیم. لذا این نکته در این دو صورت جای هیچ تردیدی نیست، که در مقام وضع، همان معرفت اجمالی و آشنایی اجمالی، کفایت می کند و لازم نیست که همۀ جهات برای واضع مشخص و روشن باشد.

دو قسم دیگر از اقسام وضع

لکن دو قسم دیگر این است که بین معنای موضوع له و بین متصوّر اختلاف باشد. معنا را در مقام تصوّر به یک نحو تصور کرده باشد و در مقام موضوع له و قرار دادن معنا، آن را به نحوۀ دیگری قرار بدهد، اینجا طبعا دو صورت پیدا می شود، برای این که یک وقت، معنای متصور کلی است، لکن لفظ را در برابر همین معنای کلی متصور وضع نمی کند، بلکه موضوع له، افراد این کلّی هستند، موضوع له، جزئیّات و مصادیق این کلّی است که در مقام نامگذاری، به این می گویند وضعش عام و موضوع له اش خاص است، وضع عام است، برای این که متصور، یک معنای کلی است، متصور قبل الوضع قابل صدق بر کثیرین است، موضوع له خاص است برای خاطر این که موضوع له خود کلی نیست، بلکه مصادیق کلی و افراد کلی هست.

عکس این صورت هم این است که معنای متصوّر، یک معنای جزئی و شخصی باشد، لکن این معنا با وصف جزئیّت، موضوع له نیست، بلکه موضوع له، همین معنا با وصف کلیّت است، همین معنا با وصف قابلیّت انطباق بر کثیرین است، که معنای متصور جزئی است، لکن معنای موضوع له کلی است، به این می گویند: وضع خاص به لحاظ این که معنای متصور جزئی است. موضوع له عام، به لحاظ این که لفظ در مقابل این جزئی وضع نشده است بلکه در مقابل کلّی این جزئی، موضوع له قرار گرفته است.

تعریف اقسام اربعه را ذکر کردیم که این اقسام اربعه معنایش چیست، تا برای ما روشن شود که وضع عام، موضوع له عام یعنی چه؟ یک نکته ای هم اینجا برای ما روشن شد و آن این است که با این که در مقام وضع، لفظ و معنا هردو اصالت دارند، اما این اقسام اربعه در رابطۀ با معنا است. تمام این اقسام اربعه روی معنا پیاده می شود، معنای متصور و معنای موضوع له.

به عبارت روشنتر: ما در اینجا سه عنوان داریم: اول؛ موضوع که عبارت از لفظ است، دوم؛ موضوع له که عبارت از معناست، سوم؛ وضع که همان معنای متصور است. ما می بینیم که همۀ این تقسیم در رابطۀ با معناست. لفظ در اینجا، فقط به عنوان موضوع مطرح است، اما در وضع، دیگر خصوصیتی مطرح نیست. معنای متصور«قد یکون کلیا و قد یکون جزئیا و علی کلا التقدیرین قد