سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 280

درس چهلم

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلاه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

در کلام مرحوم محقق خراسانی(ره) در کتاب کفایه، صریحا تفصیل داده شده و فرموده اند که وضع عام و موضوع له خاص در مقام امکان و تصور، مانعی ندارد، اما عکس این صورت که وضع خاص باشد و موضوع له عام باشد، یعنی واضع، یک معنای جزئی را تصور کند لکن لفظ را در برابر کلی آن معنا وضع کند، غیرممکن است.

اشکالی شده بود بر ایشان که این اشکال، هم در کلام سیدنا الاستاذ، الاعظم، الامام مدّ ظله العالی، دیده می شود و هم در بعضی از کلمات دیگر.

نظر امام خمینی(ره) در عدم امکان صورت سوم و چهارم وضع

خلاصۀ آن اشکال این بود که ما نمی توانیم بین این دو صورت، فرق قائل شویم. همانطور که شما جزئی را می گویید مرآت برای کلی و حاکی از کلی نمی تواند بشود، کلی هم معقول نیست که حکایت از مصادیق و افراد بکند، حیوان الناطق از همان معنا و مفهوم خودش حکایت می کند و خصوصیات فردیه خارج از دایرۀ این مفهوم است و معنا ندارد که کلی حکایت از این خصوصیات کرده و مرآت برای آن باشد. لذا همانطور که جزئی مرآت برای کلی نیست، کلی هم مرآت برای جزئی نخواهد بود. لذا فرقی نمی کند بین این دو، و اگر معرفت اجمالیه را مطرح کنید، می گوییم معرفت اجمالیه هم در هر دو یکسان است، این اشکال مهم بر مرحوم آخوند(ره) وارد شده است.