سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 285

طریقی مولا این افراد را تصور کرده و از چه طریقی این افراد را موضوع قرار داده؟ پس معلوم می شود که کلی«المستطیع یکون مرآه للافراد، یکون حاکیا عن الافراد»، پس اینطوری که به مرحوم آخوند(ره) اشکال کرده اند که«الکلی لا یکون مرآه للمصادیق،» مسأله بکلیته درست نیست، ما کلیاتی داریم که یکون مرآه للافراد، در آن کلیات انتزاعیه که خیلی روشن است، و در این قضایای حقیقیه و خارجیه هم، چاره ای نداریم جز این که این معنا را قائل بشویم.

معنای حکایت در قضایای کلیه

این بیان ایشان است که به حسب ظاهر خیلی پرداخته شده و بیان خوبی هم فی نفسه هست، لکن آیا این بیان می تواند در مقام دفاع از مرحوم آخوند(ره) کافی باشد؟ یا این که نه این هم درست نیست؟ به نظر ما این حرف هم درست نیست.

در کلیات متأصله مثل جواهر و اعراض و مسائل اعتباریه مثل امکان و وجوب و امتناع که ایشان هم پذیرفتند که هیچ جنبه حکایت و مرآتیت در آنها نیست، اما در این عناوین انتزاعیه که به تعبیر ایشان از متن افراد برخواسته و از دل افراد بیرون آمده و می فرمایند چیزی که منشأ انتزاعش خود افراد باشد، چطور می تواند حکایت از افراد نداشته باشد مثل همان عنوان فرد و مصداق و شخص و روشن تر از آن«عنوان ما ینطبق علیه الانسان» است ما در همین ما ینطبق علیه الانسان که به نظر ایشان روشن تر هست بحث می کنیم.

اولا معنای حکایت کلی از افراد چیست؟ در فردیت فرد چه چیزی نقش دارد؟ اگر یک چیزی بخواهد عنوان فرد پیدا کند، تمام خصوصیات فردیه در فردیت این فرد نقش دارد، زمان نقش دارد، مکان نقش دارد، ملکات، خصوصیات قیافه، پدر، مادر، فرزند، عالمیت و جاهلیت، بخل و سخا، بد اخلاقی و خوش اخلاقی، اینها خصوصیات فردیۀ یک انسان است، آن چیزی که زیدیت زید را تشکیل می دهد عبارت از مجموعۀ این خصوصیاتی است که در زید وجود دارد، اگر بعضی از این خصوصیات کنار برود، اصلا دیگر عنوان فردیت کنار می رود.

ببینیم این عنوان«ما ینطبق علیه الانسان» که به نظر ایشان از همۀ این عناوین روشن تر است، این از کدام خصوصیت حکایت می کند؟

من از شما می پرسم از کدام خصوصیت حکایت می کند؟ اگر شما کلمۀ«ما ینطبق علیه الانسان» را تصور کردید، این«ما ینطبق علیه الانسان» با خود انسان یک فرقی دارد و آن این است که در الانسان، وجود نخوابیده، انسان یعنی حیوان الناطق، اما وقتی«ما ینطبق علیه الانسان» گفتید به آن کلمۀ حیوان الناطق، یک وجود هم باید اضافه کرد، برای این که انطباق مال وجود و تحقق در خارج است، والا انطباق تحقق پیدا نمی کند، «ما ینطبق علیه الانسان» یعنی وجود خارجی که این ماهیت انسان بر آن انطباق پیدا می کند، آیا این عبارت با عبارت الانسان موجود دوتاست یا یکی است؟ شما