سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 286

اگر ماهیت انسان را یک کلمۀ وجود برایش اضافه کنید، چه بگویید الانسان الموجود، و چه بگویید ما ینطبق علیه الانسان، آیا اینها دوتاست یا یکی است؟ هرچه فکر کنیم هم باز اینها یکی است.

«ما ینطبق علیه الانسان» با خود انسان این فرق را دارد که انسان فقط ماهیت است، ولی در«ما ینطبق علیه الانسان» وجود هم به آن اضافه شده. اگر شما وجود را به انسان اضافه کردید و گفتید الانسان الموجود، این همان«ما ینطبق علیه الانسان» است، حالا که اینطور شد، ما به ایشان یک جواب نقضی و یک جواب حلی می دهیم.

جواب نقضی و حلّی به نظریۀ بعض الاعلام

جواب نقضی: «الانسان الموجود» از عناوین متأصلۀ اولیه هست یا نه؟ اگر به شما گفتند«الانسان الموجود» چه عنوانی دارد؟ شما می گویید که از عناوین متأصلۀ جوهریه است. درحالی که شما گفتید عناوین متأصلۀ جوهریه حکایت از مصادیق نمی کند و ما هیچ فرقی بین عنوان«الانسان موجود» و«ما ینطبق علیه الانسان» نمی بینیم.

جواب حلی: «ما ینطبق علیه الانسان» نمی تواند ناظر به خصوصیات فردیه باشد، اگر این جمله را به شما گفتم: «ما ینطبق علیه الانسان،» از خصوصیات فردیه انسان چه خصوصیتی به ذهن شما می آید؟ شما می گویید که کلی مرآت برای مصادیق است و حکایت از مصادیق می کند، پس«ما ینطبق علیه الانسان» را ملاحظه کنیم.

اولا: «ما ینطبق علیه الانسان» پنج میلیارد است یا شش میلیارد؟ شما که نمی دانید خصوصیات این پنج میلیارد چیست؟ اگر«ما ینطبق علیه الانسان» ناظر به خصوصیات است، حق این بود که در درجۀ اول ناظر به تعداد افراد باشد، تا چه رسد به خصوصیات افراد. معنای مرآت این است که شما از داخل این کلی، خصوصیات را ببینید، مثل این که در مقابل خصوصیات ایستاده اید و آنها را ملاحظه می کنید. چه موقع شما از کلمۀ«ما ینطبق علیه الانسان» به خصوصیات پی می برید؟ «ما ینطبق علیه الانسان» یک وجودی است که به کلمۀ انسان اضافه شده و همانطوری که«الانسان الموجود» هیچ گونه حکایتی در رابطۀ با خصوصیات و افراد ندارد، «ما ینطبق علیه الانسان» هم همین است. چگونه کلی حکایت از افراد می کند؟ قوام افراد به خصوصیات فردیۀ افراد است، کجای کلمۀ«ما ینطبق علیه الانسان» حکایت از خصوصیات می کند؟ آن عناوین دیگر هم همینطور است.

(پاسخ سؤال:) آیا فرد می تواند خالی از عوارض باشد یا نه؟ یا عنوان خصوصیات فردیه را کنار بزنید یا ملتزم بشوید که عنوان«ما ینطبق علیه الانسان» نمی تواند حکایت از خصوصیات داشته باشد. عنوان«فرد» هم همینطور است، مثلا من به عنوان یک متکلم می گویم: «کلی فرد» شما کدام یک از خصوصیات و عوارض و جهات مشخصه در ذهنتان می آید؟ هیچ کدام از اینها. عنوان«فرد» همان کلمۀ وجودی است که به ماهیت انسان اضافه می شود، مثل«وجود الانسان»، آیا«وجود