سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 302

درس چهل و سوم

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلاه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

اشکال بر امکان وضع عام و موضوع له عام

اشاره

امکان و تعقل دو قسم از اقسام اربعه، مورد قبول همه واقع شده است. اولین قسم، وضع عام و موضوع له عام بود که اگر واضع در مقام وضع لفظ، یک معنای کلی را تصور کند و لفظ را در برابر همان معنای کلی وضع کند، متصور معنای عامی باشد و موضوع له هم معنای عام؛ در این قسم، دو مطلب باقی مانده است: یکی از این دو مطلب، اشکالی است که در امکان و معقولیّت همین قسم شده است. دومی، بیان مفصّل و مهمی است که مرحوم محقق عراقی(ره) دربارۀ معنای وضع عام و موضوع له عام دارد که این معنا، مبنای کثیری از مسائل آیندۀ ایشان هم هست و در حقیقت، در کثیری از مباحث آینده مبتلا به ما هم هست که باید ملاحظه کنیم.

مطلبی را شما در باب وضع می گویید و مطلبی را هم منطقیین و فلاسفه می گویند که اگر این دو را باهم ضمیمه کنیم، نتیجه این می شود که وضع عام و موضوع له عام امکان ندارد و اشکالش هم در رابطۀ با موضوع له است، نه در رابطۀ با وضع. چون در وضع عام و موضوع له عام دو عنوان هست:

یکی«الوضع عام» و دیگری«الموضوع له عام». نظر این مستشکل در رابطۀ با موضوع له است.

مطلبی را شما در اصول می گویید، واضع، در مقام وضع ناچار است که هم لفظ و هم معنا را تصور کند، یک طرف وضع به لفظ و طرف دیگرش به معنا مرتبط است. هم باید لفظ مورد لحاظ و