سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 32

درس پنجم

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلاه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

تعریف موضوع علم از نظر منطقین

عرض کردیم که منطقیین در تعریف موضوع علم می گویند: «موضوع کل علم ما یبحث فیه عن عوارضه الذاتیه» و دیگران هم از منطقیین تقریبا تبعیت کرده اند و باید ملاحظه کنیم که اولا مقصود از عرض ذاتی چیست؟ و ثانیا نفس همین معنا که«موضوع کل علم ما یبحث فیه عن عوارضه الذاتیه» درست است یا نه؟ و آیا بر موضوعات علوم تطبیق پیدا می کند یا تطبیق پیدا نمی کند؟

در این که مقصود از عرض ذاتی چیست؟ عرض کردیم که خود عرض در منطق، مخصوصا با توجه به این که منطقیین چنین تعریفی کرده اند، عرض در مقابل ذات و ذاتیات استعمال می شود، کلیات خمس سه تایشان ارتباط به ذات و ذاتیات دارد، نوع و جنس و فصل و دوتایشان عرض هستند، عرض عام و عرض خاص.

تقسیمات عرض

اشاره

از همین جا یک تقسیمی برای عرض مشخص شد که یک عرض عام داریم و یک عرض خاص داریم و مقصود از عرض خاص آن است که تنها به همین معروض موردنظر عارض می شود، عرض عام آن است که هم عارض این معروض می شود و هم عارض معروضات دیگر.