سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 324

است، یعنی: «زید موجود بالامکان».

آن وقت مستشکل می گوید: اگر در«زید موجود» جهتش امکان است، زید یعنی موجود در خارج، با قید وجودش در خارج. زیرا اگر قید را کنار بزنیم، جزئیت کنار می رود، درحالی که معنای زید، معنای جزئی است و جزئی تقید به وجود در خارج دارد.

اگر جزئیت را جزئیت خارجیه معنا کنیم، پس معنای«زید موجود» می شود«هذا الذی یکون موجودا فی الخارج فهو بقید کونه موجودا فی الخارج موجود» عنوانش تبدیل به ضرورت می شود.

زیرا جهت«زید قائم» امکان است، قیام نسبت به زید ضرورت ندارد، اما در«زید المقید بکونه قائما قائم» قیام برایش ضرورت دارد.

«زید القائم قائم أی بالضروره» این را اصطلاحا ضروریه بشرط محمول می گویند. معنایش این است که در هر قضیۀ حملیه ای، اگر وجود محمول را در ناحیه موضوع به صورت قید اخذ کردید، قضیه ضروریه می شود. «زید قائم» قضیۀ ممکنه است، اما«زید المقید بکونه قائما قائم» قضیّۀ ضروریه می شود. زیرا زید مقید به قیام که نمی شود غیر قائم باشد.

پس در نتیجه: اگر معنای زید یعنی«هذا الموجود الخارجی بوصف کونه موجودا خارجیا» باشد، «زید موجود، لیست قضیه ممکنه، بل قضیه ضروریه» زیرا معنای زید مثل زید القائم می شود، مقیدش می کنید به وجود خارجی و زید یعنی متشخص در خارج، به وصف وجودش در خارج. اگر به وصف وجود در خارج مطرح شد، عنوان«موجود» برای او امکان ندارد، بلکه ضرورت پیدا می کند. هیچ کس این معنا را نمی پذیرد. بین قضیه«زید موجود» و قضیه«الانسان موجود» از نظر ملاک، استعمال، فهم عرف و عقلا هیچ فرقی وجود ندارد. درحالی که لازمه بیان شما، فرق بین این دوتاست. «الانسان موجود» اتصاف به امکان دارد و«زید موجود» اتصاف به ضرورت.

پرسش

1 - چگونگی وضع اعلام شخصیّه را توضیح دهید.

2 - تفاوت ملحوظ بالذات و ملحوظ بالعرض را بیان کنید.

3 - اقسام جهت قضایا و قضیۀ بشرط محمول را توضیح دهید.

4 - اشکال بر وضع خاص و موضوع له خاص بودن اعلام شخصیه را توضیح دهید.