سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 330

وضع شخصی یعنی آن که همۀ خصوصیات در آن در نظر گرفته شده است.

کلمۀ«شخصی» را که در اینجا به کار می بریم، غیر از آن کلمۀ شخصی است که در مقابل طبیعی لفظ است. «اذا قیل: زید لفظ و ارید منه» شخص همین زیدی که از دهان متکلم صادر می شود. اینجا هم کلمۀ شخص به کار رفته است، ولی در باب وضع، مطلقا شخص به این معنا مطرح نیست؛ یعنی واضع وقتی لفظ زید را وضع می کند، می گوید: زید را برای این هیکل خارجی وضع کردم، کدام لفظ زید؟ آیا لفظ همین زیدی که از دهان واضع صادر شد؟ طبیعی است که لفظ زید، چه زید صادر شده از دهانش باشد، چه زیدی باشد که خود پدر بار دوم می گوید، چه زیدی باشد که تا آخر عمر می گوید، چه زیدی باشد که اقوام و بستگان می گویند، چه زیدی باشد که دوستان و آشنایان می گویند. وقتی لفظ زید را وضع می کند، می گوییم: وضع شخصی است، نه به این معنا که برای «شخص هذا الزید الذی صدر من فم الواضع» وضع شده است.

در وضع شخصی این معنا مطرح نیست. آنکه در باب وضع مطرح است، طبیعی است. زیرا لفظ زید را برای این وضع می کند که فردا و پس فردا می خواهد اسمش را صدا بزند و بگوید زید و این در صورتی درست است که طبیعی لفظ زید برای این معنا وضع شده باشد، والاّ وقتی که می گوید:

«وضعت لفظ زید» یعنی همین زیدی که از دهان من خارج شد، پس برای بار دوم اگر خارج شد، این مغایر با این نیست که بار اول خارج شده، پس همیشه در باب وضع، مسأله روی طبیعی لفظ دور می زند، اما در عین این که طبیعی لفظ زید را موضوع قرار داده، مع ذلک از لحاظ ماده و هیئت و خصوصیات محدودش کرده، سه حرف با این خصوصیات و با این شرایط، برای این هیکل موجود فی الخارج وضع شده است؛ اینجا بلا اشکال وضع شخصی است، چه در باب اعلام شخصیه باشد و چه در باب اسامی اجناس باشد.

پرسش

1 - خلاصۀ اشکال بر وضع خاص و موضوع له خاص بودن اعلام شخصیه را توضیح دهید.

2 - دو پاسخ از اشکال یاد شده را بیان کنید.

3 - وضع نوعی و شخصی را توضیح داده و موارد چهارگانۀ آن را بیان کنید.

4 - چگونگی وضع اعلام شخصیه و اسماء اجناس را بیان کنید.