سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 331

درس چهل و هشتم

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلاه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

تبیین احکام صورتهای چهارگانۀ وضع(از جهت نوعی یا شخصی بودن)

تقسیم دیگری برای وضع شده است که«الوضع قد یکون شخصیا و قد یکون نوعیا» اینجا چهار صورت وجود دارد: در یک صورت مسلم وضع شخصی است و آن جایی است که واضع مادۀ معین و هیئت و کیفیت معین را در نظر بگیرد. محور این تقسیم لفظ است، در این لفظ، اگر موضوع مادۀ معین و هیئت معین را در نظر بگیرد، چه در باب اعلام شخصیه باشد و چه در اسماء اجناس، مثل رجل و انسان، وضعشان وضع شخصی است.

یک قسم دیگر از این چهار قسم، وضعش بلا اشکال نوعی است و آن درست نقطه مقابل همین قسم اول است، یعنی آنجایی که نه مادۀ معین و نه هیئت معین در نظر گرفته شده، هم از نظر ماده آزاد است و هم از نظر هیئت، یک هیئت مشخصی را برایش مشخص نکردند؛ ولو این که محدودیتی در آن وجود دارد و اطلاق به تمام معنا و آزادی به تمام معنا در آن نیست. ولی در عین حال یک صورت مشخصی را هم برایش در نظر نگرفتند. مثل جملۀ اسمیه. در جملۀ اسمیه، بنابر این که مرکبات، وضع داشته باشد که ان شاء الله بعدا بحث می کنیم. اینطور نیست که وضع در دائرۀ مفردات محدود باشد، مرکبات هم وضع دارند.

جمله اسمیه، از نظر ماده که بلا اشکال هیچ مادۀ معینی در آن ملاحظه نشده است، «زید قائم» و