سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 338

درس چهل و نهم

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلاه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

ثمرۀ بحث از چگونگی وضع حروف

اشاره

مشهور بین علمای عربیت و ادبیت در باب حروف، وضع عام است و موضوع له خاص که در نتیجه مستعمل فیه هم خاص خواهد بود؛ لکن مرحوم آخوند(ره) معتقدند که وضع حروف مانند اسماء است، یعنی در مراحل وضع و موضوع له و مستعمل فیه، معنا عمومیت دارد و به هیچ وجه جزئی و خاص نیست.

این بحثی که در باب حروف مطرح است، خیلی دامنه دار و مفصل است و علاوه بر این در پرورش ذهن کاملا موثر است، بدون ثمره هم نیست، در بعضی از مباحثی که در آینده با آنها مواجه هستیم، امکان دارد که ثمره ای در رابطۀ با وضع حروف داشته باشیم. از مباحثی که می تواند به اینجا ارتباط پیدا کند، مسألۀ واجب مشروط است که آیا شرط در واجب مشروط - همانطوری که مشهور معتقدند - به هیأت رجوع می کند: «أکرم زیدا ان جائک» که«مجیء» در رابطه با هیأت«أکرم» است، یعنی وجوب مقید به مجیء است یا - همان طور که شیخ انصاری(ره) معتقدند - شرط به مادۀ«اکرم» ارتباط دارد، یعنی اکرام مقید به مجیء است، نه این که وجوب مقید به مجیء باشد؟ اگر شرط به ماده بخورد که معنای اسمی است، اکرام یک معنای اسمی است و اطلاق دارد که اطلاقش قابل تقیید است و می تواند«ان جائک» مربوط به اطلاق معنای اکرام باشد؛ اما اگر قید را به هیأت بزنیم که معنای