سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 359

درس پنجاه و دوم

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلاه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

اشکال مرحوم خوئی(ره) به آخوند(ره)، پیرامون تبعی بودن معنای حروف

علاوه بر آن اشکال مهمی که به مرحوم آخوند(ره) شده است، اشکال دیگری شده است که این دو طرف دارد که بعض الاعلام علی ما فی کتاب المحاضرات بیان کرده اند. یک جهتش را که مربوط به آن آیه بود ذکر کردیم. جهت دومش این است: قبول نداریم هرکجا مسألۀ حرف مطرح باشد، آنجا باید معنا غیر مقصود بالافاده باشد، معنا از نظر متکلم، جنبۀ تبعی داشته باشد. به موارد زیادی برخورد می کنیم که اصلا مقصود بالافاده، همان معنای حرفی است و کلام برای افادۀ همان معنای حرفی مطرح شده است و متکلم می خواهد که همین معنای حرفی را برای مخاطب بیان کند. ایشان مثالی زده اند و من قبل از آن یک مثال می زنم، مثلا شما در این جملات خبریه ای که تشکیل می دهید، «زید قائم» آیا در این جملۀ خبریه، هدف اصلی از اخبار چیست؟ می خواهید چه چیز را به مخاطب افهام کنید؟ پیداست آن مطلبی را که می خواهید در اختیار مخاطب بگذارید، ارتباط بین قائم و زید است، در«زید قائم» نه می خواهید معنای زید را در اختیار مخاطب بگذارید و نه قائم را، بلکه ارتباط بین قائم و زید را می خواهید بفهمانید. آن ارتباط بین قائم و زید، نسبت می باشد، همین طوری که از قدیم معروف بوده که قضیه، متقوّم به نسبت است، در حقیقت شما می خواهید این نسبت را بیان کنید یا این که نسبت نباشد کما این که بعدا در قضایای حملیه بیان می کنیم که مسألۀ هو هویت است،