سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 369

فی عالم الاستعمال. پس اولا باید جمله، جملۀ ترکیبیه باشد که اینجا یک جدایی بین اسم و حرف به وجود می آید، چون در معانی اسماء، نیازی به جملات ترکیبیه نبود، با شنیدن لفظ«انسان» معنایش به ذهن شما می آید، اما در حرف، اگر مسألۀ ترکیب نباشد، اگر دوتا اسم کنار هم گذاشته نشود و جملۀ ترکیبیه تحقق نداشته باشد، نمی توانید با کلمه لام، ایجاد ارتباط بین این دوتا کنید.

پس اگر دوتایی نبود، یکی هم نبود، کلمه لام را می خواستیم استعمال کنیم، این کلمۀ لام به تنهایی چه نقشی را می توانست ایفاء کند؟ کلمۀ لام به تنهایی چه اثری را می توانست به وجود بیاورد؟ باید جسم را یک طرف قرار بدهیم، بیاض را یک طرف قرار بدهیم، «له» را در وسط اینها به عنوان عامل ارتباط، اما«فی تشکیل الجمله الترکیبیه» و در عالم استعمال و در وعاء استعمال، حرف فقط این نقش را دارد و لذا از معانی حرفیه تعبیر می کنیم به معانی ایجادیه. معانی ایجادیه یعنی آن معانی که با قطع نظر از استعمال، هیچ گونه واقعیت و حقیقتی ندارد، حتی در عالم اعتبار هم واقعیت ندارد(که بعد در تشبیه ایشان عرض می کنیم) فقط این استعمال - که استعمال متقوم به شماست - بین موضوع و محمول با کلمۀ«له» در وعاء استعمال، ایجاد ارتباط کرده، این استعمال است که به معنای حرفی یک واقعیتی داده و لو لا الاستعمال هیچ چیزی نبود، و واقعیتی نداشت و حتی در عالم اعتبار هم مسأله ای وجود نداشت. با گفتن«الجسم له البیاض» که این گفتن شما، استعمال است، ایجاد ارتباط بین جسم و بین بیاضی که دارای معنای اسمی هستند و مستقل هستند و ارتباطی بین آنها در عالم مفومیت وجود نداشت، شما با کلمه«له» ایجاد ارتباط کردید.

تشابه میان معانی حرفی و اسمی و عقود و ایقاعات

اشاره

بعد می فرماید: از نظر ایجادی بودن، مسألۀ حروف، شبیه به عقود و ایقاعات در باب معاملات است. کسی که می خواهد ازدواج کند، کسی که می خواهد زوجه ای را به عقد خودش درآورد، قبل از آن که صیغۀ نکاح در کار باشد، هیچ گونه ارتباطی بین این زن و شوهر تحقق نداشت، اجنبی و اجنبیه محض بودند، اما با«انکحت و قبلت» و با نفس صیغۀ نکاح، شما بین این زن و شوهر ایجاد ارتباط زوجیت می کنید، درحالی که قبل از صیغۀ نکاح هیچ مسأله ای وجود نداشت. پس همان طوری که در صیغۀ نکاح، به نفس صیغۀ«انکحت و قبلت» ایجاد زوجیت بین این رجل و مرأه می شود، همین طور هم در باب حروف، تا استعمالی تحقق پیدا نکند، تا متکلمی جملۀ ترکیبیه ای تشکیل ندهد، هیچ واقعیتی به نام معنای حرفی وجود ندارد، با استعمال است که ارتباط بین جسم و بیاض تحقق پیدا می کند.

دو خصوصیت برای معنای عقود و ایقاعات

آنگاه می فرماید: بلکه مقام حروف، از مقام عقود و ایقاعات هم پست تر است، برای این که در