سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 391

«شریک الباری، ممتنع» که قضیۀ حملیه است. با این که شما می گویید: در قضیه حملیه، «ثبوت شیء لشیء، فرع ثبوت المثبت له»، اول باید«شریک الباری» باشد تا«ممتنع» را به عنوان یک قضیه موجبه، برآن حمل کنید و«ثبوت شیء لشیء» تحقق پیدا کند و کسی نمی تواند ادعا کند که این شریک الباری، شریک الباری ذهنی است. شریک الباری ذهنی که امتناع ندارد. شما هر آن که شریک الباری را تصور کردید، یک وجود ذهنی به شریک الباری دادید، وجود ذهنی در رابطه با شریک الباری یک امر ممتنعی نیست، بلکه مقصود وجود خارجی است. از یک طرف وجود خارجی اش ممتنع است، از طرف دیگر در اینجا موضوع در قضیه حملیه قرار گرفته و«ثبوت شیء لشیء، فرع ثبوت المثبت له» قضیه، قضیۀ سالبه نیست. آن هم اگر سالبه باشد، باید سالبه به انتفاء موضوع باشد. والاّ در سالبه به انتفاء محمول هم باز ما نیاز به موضوع داریم. اگر گفتیم: «زید لیس له القیام» و قضیه سالبه به انتفاء محمول بود، معنایش این است که زید هست، «و لکنه لا یکون متصفا بالقیام، قضیه شریک الباری ممتنع» اصلا یک قضیه موجبه است، به سالبه ارتباطی ندارد. پس شما چطور این قضیه را درست می کنید؟

ایشان می گویند: از همین راه که«شریک الباری» را یک عنوانی قرار بدهیم و این عنوان را موضوع قرار بدهیم و مسأله«ثبوت شیء لشیء» که مقوم قضیه حملیه است، تحقق پیدا می کند، والاّ وجود خارجیه«شریک الباری» اصلا معنا ندارد و با ادله و براهین توحید، عدم و امتناعش به طور کلی ثابت شده است.

خلاصۀ مختار محقق اصفهانی(ره) در معانی حروف

اشاره

در باب حروف، این معنا را معتقد هستیم که واضع وقتی که کلمه«من» را می خواست وضع کند، برای ابتداهای خارجی که ابتداء خارجی یک رابطه و اضافه بین سیر و بصره است. این اضافات خارجیه و نسب خارجیه که واقعیتش قابل انکار نیست، حروف برای این واقعیات وضع شده و واضع حروف را برای این سنخ از وجود وضع کرده.

در کلام ایشان خود تفکیکی بین حروف قائل نشده اند، بلکه در تمام حروف یکنواخت و یک سیاق، همین معنا را پیاده کردند که برای نسب و اضافات و ارتباطات وضع شده.

درواقع این بیان ایشان در یک قسمت از حروف قابل پیاده شدن است. در کلمه«من» «فی» «الی» «علی» و امثال ذلک، بیان ایشان بسیار بیان دقیق و قابل قبولی است. اما در تمام حروف که بعدا ان شاء الله تفصیلش را عرض می کنیم، این بیان نمی تواند جریان پیدا بکند.

اشکال نقضی مرحوم خوئی(ره) بر محقق اصفهانی(ره)

بعض الاعلام علی ما فی کتاب المحاضرات، ظاهرا سه اشکال به ایشان کرده اند که یکی نقضی