سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 396

فقط یک آثار خاصه ای دارد، فقط شما درباره رفیقتان بواسطه رسیدن به این واقعیت، حکم می کنید که این رفیق ما هم مهمان نواز است مهمان دوست است، مهمان بر او وارد می شود، همین مرحله. اما اگر بعد فهمیدید که آن مهمانی که منزل رفیق شما وارد شده، مثلا یکی از مراجع بزرگ بوده، از باب مثال، امام بزرگوار در منزل او وارد شده به عنوان مهمان، آیا این همان مرحله قبلی است؟ یعنی همان مرحله که علم پیدا کرد به وجود کلی مهمان یا این یک واقعیت دیگر است؟ معنای واقعیت دیگر، این نیست که وجود دیگر، وجود مهمان، با وجود امام، دو وجود نیست، اما دو واقعیت است، یک واقعیتش ممکن است برای شما متیقن باشد، و آن همین جایی است که به شما خبر داده که من امروز مهمان داشتم، این واقعیت به واسطۀ اخبار و اعتماد به این خبر، برای شما متیقن است، اما آن واقعیت دوم که مهمان من مثلا امام بزرگوار بوده، آن که برای شما روشن نشد، آن به حالت شک و احتمال برای شما باقی می ماند.

پس این که ایشان می فرماید: در«الانسان فی الدار» و«زید فی الدار» ممکن است، یکی متیقن باشد یعنی«الانسان فی الدار» و«زید فی الدار» مشکوک باشد. می گوییم: بله، لکن شما چه استفاده ای از این می کنید؟ شما مغالطه کردید، می گویید: وجود انسان همان وجود زید است، مگر کسی می گوید: وجود انسان، غیر از وجود زید است؟ اما اینجا دو واقعیت است، یک واقعیتش ممکن است مورد تیقّن قرار بگیرد، انسان یقین کند«بأن الانسان فی الدار»، یک مرحله ای از واقعیت را به دست آورده، اما آنکه علاوه بر«الانسان فی الدار» به دست آورده که«أن زیدا فی الدار» آن تمام مراحل واقعیت برایش روشن است و ما هم بیشتر از این نمی خواهیم.

به صراحت می گوییم: قضیۀ«الانسان فی الدار، اذا کانت متیقنه و قضیه زید فی الدار اذا کانت مشکوکه» این دلیل بر دو واقعیت است، اما دو واقعیت، معنایش دو وجود نیست، معنای مغایرت این نیست که انسان، یک وجود مستقل و زید یک وجود دیگری داشته باشد، بلکه معنای آن، دو واقعیت است و مرحوم محقق کمپانی هم همین معنا را ذکر می کنند، ایشان که نمی فرماید که معانی حروف باید وجود استقلالی داشته باشد، روی مغایرت قضیۀ متیقنه و مشکوکه، می فرماید: از نظر واقعیت، تعدد دارند یعنی دو حقیقت است، دو واقعیت است، نه این که دو وجود است در مقابل هم، حتی مثل جوهر و عرض هم نیست. پس، این بیان مرحوم محقق کمپانی و این استدلالی که بر واقعیت این قسم چهارم از اقسام وجود کرده اند، از راه مغایرت قضیۀ متیقنه و قضیۀ مشکوکه، کاملا صحیح است و این اشکالی که ایشان به آن استاد کرده اند، به نظر اشکال بسیار ناتمامی می رسد.

اشکال دوم مرحوم خوئی(ره) بر محقق کمپانی

از اشکال اول صرف نظر می کنیم، تسلیم شما می شویم که وجودات انحصار به اقسام ثلاثه ندارد، یک قسم رابعی هم برای وجود تصور می شود و واقعیت دارد و آن همان است که شما از آن به