کتابخانه بالقرآن

سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 399

صفحه 399

وضع کرده است، با این که موضوع له موجود خارجی است؟ شما که می گویید: لا یعقل که موجود خارجی در ذهن بیاید، پس باید بی تصور وضع کرده باشد و اگر بی تصور هم بخواهد وضع کند، هذا ممتنع.

البته اگر نظرتان باشد، در مسأله اعلام شخصیه یک مناقشه ای داشتیم. اما آن مناقشه از بعد دیگر بود. گفتیم: اگر لفظ زید برای این موجود خارجی به وصف وجودش در خارج وضع شده باشد، لازمه اش این است که قضیه«زید موجود» یک قضیه ضروریه به شرط محمول شود. برای این که معنای«زید موجود» این می شود«زید الموجود فی الخارج موجود» ما از این بعد در مسأله اعلام شخصیه، مناقشه داشتیم. اما ایشان که حتی این مناقشه را هم در باب اعلام شخصیه نداشتند. بر فرض هم که چنین مناقشه ای باشد، ما اعلام شخصیه را از مثال وضع خاص و موضوع له خاص بیرون می بریم. اما در اصل تصویر وضع خاص و موضوع له خاص که مناقشه ای نکردیم. ما گفتیم:

اعلام شخصیه نمی شود مثال برای وضع خاص و موضوع له خاص باشد، اصلا وضع خاص و موضوع له خاص مثال ندارد. اما مثال نداشتن یک مسأله است، امکان و استحاله، مسأله دیگر است.

این مربوط به مقام ثبوت است و آن مربوط به مقام اثبات است.

لازمه بیان امروز شما استحاله وضع خاص و موضوع له خاص است، برای این که چطور لفظ زید را برای این موجود خارجی وضع می کند، موجود خارجی که در ذهن نمی آید و اگر بی تصور هم بخواهد وضع کند، «لا یعقل بل یستحیل». این در حقیقت یک مسأله نقضی بود.

پاسخ حلی

چه کسی گفته که در باب وضع باید معنای موضوع له یک مفهوم کلی باشد که«قد یوجد فی الذهن و قد یوجد فی الخارج»؟ ممکن است معنای موضوع له همان جزیی خارجی باشد، همان موجود«فی الخارج» باشد. اشکال شما وارد نیست. برای آن نکته ای که ما مکرر گفتیم: انسان وقتی که تصور می کند یک موجود خارجی را، معنایش این نیست که آن موجود خارجی، با حفظ وجود خارجیش در ذهن آمده، نه استحاله وضع بلا تصور در کار است و نه استحاله آمدن وجود خارجی با وصف وجودش در خارج، در ذهن. لذا این اشکال دوم هم به مرحوم اصفهانی(ره)، به این کیفیتی که ملاحظه فرمودید و طبق مبنای خود ایشان غیر وارد است.

پرسش:

1 - پاسخ نقضی استاد بر مرحوم خوئی(ره) را بیان کنید.

2 - پاسخ حلی استاد از اشکال دوم مرحوم خوئی(ره) را بیان کنید.

3 - آیا امکان دارد اعلام شخصیه مثال برای وضع خاص و موضوع له خاص باشد؟ چرا؟