سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 1 صفحه 40

درس ششم

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلاه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

تبیین احکام صور هشتگانه عرض

آن هشت قسمی را که ملاحظه فرمودید، عرض کردیم سه صورت آن از نظر مشهور بلا اشکال، عرض ذاتی است و یک صورت محل اختلاف است و بقیۀ صور به نظر مشهور عرض قریب شناخته می شود. آن سه صورتی که عرض ذاتی است، یکی آن جایی است که اصلا واسطه ای در کار نباشد؛ مثل«الاربعه زوج».

قسم دوّم آن است که به واسطۀ جزء مساوی عارض شود؛ یعنی واسطه داخلیه و مساوی با معروض باشد که از آن به فصل تعبیر می کنیم. قسم سوّم آن است که واسطه خارجیه باشد و در عین حال در صدق بر معروض، مساوی با معروض باشد؛ مثل«الانسان ضاحک لانه متعجب» متعجب بودن، واسطۀ خارجیۀ ماهیّت انسان است، لکن در عین حال با انسان تساوی در صدق دارد. زیرا«کل من صدق علیه الانسان، یصدق علیه المتعجب و کل من صدق علیه المتعجب، یصدق علیه الانسان».

پس«واسطه خارجیه لکنها مساویه للمعروض فی التصادق». یک قسم از واسطۀ داخلیه، محل اختلاف واقع شده است که آیا«واسطه داخلیه أو خارجیه» و آن جایی است که شیئی با وساطت جزء اعم که عبارت از جنس است، عارض بر معروض شود. اما بقیه که چهار صورت است، بلا اشکال و بلا خلاف از نظر مشهور عوارض قریبه هستند و خارج از عنوان«ما یبحث فیه عن عوارضه